Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Radoslave Mađarov i Zorice Bulajić, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., koju zastupa punomoćnik Miodrag Marićević, advokat iz ..., protiv tuženog BB iz ..., koga zastupa punomoćnik Vukica Midorović, advokat iz ..., radi izmene odluke o vršenju roditeljskog prava, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 414/25 od 01.10.2025. godine, u sednici održanoj 23.01.2026. godnie, doneo je

R E Š E NJ E

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 414/25 od 01.10.2025. godine i presuda Osnovnog suda u Kikindi P2 13/25 od 03.07.2025. godine u stavovima prvom, drugom, trećem, četvrtom, petom i sedmom izreke i predmet VRAĆA prvostepenom sudu, na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Kikindi P2 13/25 od 03.07.2025. godine, stavom prvim izreke tužbeni zahtev je delimično usvojen. Stavom drugim izreke izmenjena je presuda Osnovnog suda u Kikindi P2 415/24 od 05.12.2024. godine u stavu dva izreke, roditeljsko pravo nad zajedničkom decom stranaka nad mal. VV rođenom ...2015. godine i mal. GG rođenim ...2018. godine vršiće samostalno majka AA iz ..., a za prebivalište dece određeno je prebivalište majke. Stavom trećim izreke obavezan je tuženi BB iz ..., da na ime doprinosa za izdražvanje mal. VV i mal. GG plaća mesečni iznos od po 20.000,00 dinara, počev od 03.07.2025. godine pa ubuduće, dok za to postoje zakonski uslovi, najkasnije do 15. u mesecu za tekući mesec, a u slučaju docnje sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana padanja u docnju do dana isplate. Stavom četvrtim izreke obavezan je tuženi da mal. decu odmah preda majci. Stavom petim izreke uređen je način održavanja ličnih odnosa tuženog sa mal. decom na način bliže naveden u izreci presude. Stavom šestim izreke odbijen je deo tužbenog zahteva u iznosu od 5.000,00 dinara na ime zakonskog izdržavanja za mal. VV. Stavom sedmim izreke obavezan je tuženi da tužilji, na ime troškova postupka, isplati iznos od 37.900,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti presude do dana isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž2 414/25 od 01.10.2025. godine žalba tuženog je odbijena, žalba tužilje usvojena, presuda Osnovnog suda u Kikindi P2 13/25 od 03.07.2025. godine preinačena u pobijanom delu odluke o troškovima postupka tako što je obavezan tuženi da na ime troškova prvostepenog parničnog postupka tužilji isplati iznos od još 82.125,00 dinara (ukupno 120.025,00 dinara) sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, dok je u preostalom pobijanom, a nepreinačenom delu, prvostepena presuda potvrđena i obavezan je tuženi da tužilji na ime troškova žalbenog postupka isplati iznos od 18.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilja je podnela odgovor na reviziju.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“ br. 72/11....10/23) u vezi člana 202. Porodičnog zakona, pa je zaključio da je izjavljena revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Revizijom se ne konkretizuju ostale bitne povrede odredaba parničnog postupka na koje se u reviziji paušalno ukazuje.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je brak stranaka razveden presudom Osnovnog suda u Kikindi P2 415/24 od 05.12.2015. godine, da je nad mal. decom određeno zajedničko vršenje roditeljskog prava sa prebivalištem dece kod majke, da nije regulisan model viđanja, te su deca boravila i kod oca i kod majke prema njihovom dogovoru. Tužilja je tužbu radi izmene odluke u vršenju roditeljskog prava podnela 15.01.2025. godine, a tuženi je protiv tužilje 27.01.2025. godine podneo prijavu zbog nasilja u porodici u kojoj je naveo da deca trpe psihičko uznemiravanje od strane majke. U postupku je pribavljen nalaz Centra za socijalni rad ... u kome je navedeno da deca provode nedelju dana kod oca, a nedelju dana kod majke, da kod dece nije uočen autentičan strah od majke, ali da roditelji poseduju različite vaspitne stilove. Deca vole da provode vreme kod oba roditelja, trenutno im više odgovara roditeljski stil oca koji je popustljiviji, ali postoje tendencije ukoliko bi se roditeljsko pravo poverilo ocu, da se deca otuđe od majke, a ukoliko bi bila poverena majci postoji mogućnost da se deca dodatno uznemire ukoliko bi se umanjili kontakti sa ocem, što bi se moglo negativno odraziti na njihovo emotivno stanje. Prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka psihijatra deca su usmerena na roditelje, ali ih doživljavaju na različite načine. Usmereniji su na oca koji je upečatljivija roditeljska figura, zaštitna figura, uvek spremna da zadovolji potrebe dece i stalno je uz decu. Majka ima drugačiji stav, usmerena je na decu i zadovoljavanje njihovih potreba ali na sebi svojstven način, pri čemu ističe važnost postavljanja granica (smatra da se deci ne može stalno popuštati i udovoljavati) i razvijanja pozitivnih modela ponašanja. Majka je emotivno manje prodorna i upečatljiva figura od oca, što ne umanjuje njene roditeljske kompentencije i ima razvijen emotivni odnos sa decom. Kod majke nisu uočeni ispadi u psihičkom funkcionisanju pogotovo oni koji se odnose na samostalno ostvarivanje roditeljskog prava. Deca više prihvataju roditeljski stil oca jer se svodi na popustljiviji, udovoljavajući vaspitni stil, ali i veštak smatra da bi on značajno uticao na decu i smislu da se deca otuđe od majke. Veštak ne smatra da bi se deca dodatno uznemirila zbog uvremenjenih viđanja sa ocem, a majka je sprema na dogovor, te je u najboljem interesu dece da se vršenje roditeljskog prava poveri majci, a da deca provode kod oca tri vikenda u mesecu, polovinu školskih raspusta, verske, državne praznike i rođendane naizmenično.

U postupku su utvrđene i stambene i materijalne prilike oba roditelja, potrebe mal. dece, mogućnosti roditelja da doprinose izdržavanju mal. dece, što sve predstavlja kriterijume za donošenje odluke o doprinosu za izdržavanje mal. dece roditelja koji ne vrši roditeljsko pravo.

U prvostepenom postupku tuženi je predložio izvođenje dokaza novim veštačenjem od strane veštaka psihologa, ali je prvostepeni sud taj predlog odbio, s obzirom da su pribavljeni nalazi Centra za socijalni rad i sudskog veštaka potpuni, jasni i međusobno usaglašeni. Drugostepeni sud je prihvatio ovakvo stanovište prvostepenog suda.

Na utvrđeno činjenično stanje sudovi nisu prvilno primenili materijalno pravo donoseći pobijanu odluku, jer nisu na dovoljno pouzdan način utvrdili činjenice od kojih zavisi odluka o izmeni odluke o vršenju roditeljskog prava.

Tuženi je uz žalbu dostavio nalaz i mišljenje drugog veštaka koje je suprotno nalazu i mišljenju veštaka Smiljane Berar i mišljenju Centra za socijalni rad, što dovodi u sumnju zaključak nižestepenih sudova o razlozima za izmenu odluke o vršenju roditeljskog prava, te opravdava predlog tuženog u prvostepenom postupku za novo veštačenje, pa se i zaključak nižestepenih sudova da nema potrebe vršiti novo veštačenja osnovano dovodi u sumnju.

Roditeljsko pravo je lično pravo roditelja i vrši se isključivo u najboljem interesu deteta, a sva prava i dužnosti iz sadržine roditeljskog prava ima roditelj kome je dete povereno, čime se drugi roditelj koji ne živi sa detetom ne lišava roditeljskog prava.

Članom 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta („Službeni list SRJ“ ....15/90), predviđeno je da u svim aktivnostima koje se tiču dece, bez obzira da li ih preduzimaju javne ili privatne institucije socijalnog staranja, sudovi, administrativni organi ili zakonodavna tela, od prvenstvenog je značaja najbolji interes deteta. Stavom drugim istog člana predviđeno je da će se detetu obezbediti takva zaštita i briga koja je neophodna za njegovu dobrobit, uzimajući u obzir pravo i obavezu njegovih roditelja i drugih lica koja su za dete odgovorni. Ova obaveza preuzeta je članom 6. Porodičnog zakona kojim je propisano da je svako dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta, a članom 266. istog Zakona je propisano da je sud uvek dužan da se u sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje odnosno lišenje roditeljskog prava, rukovodi njegovim najboljim interesom. Najbolji interes deteta je pravni standard koji se ceni prema okolnostima svakog konkretnog slučaja, a zaštita interesa deteta je odlučujuća okolnost koja se ceni prilikom donošenja odluke o vršenju i poveravanju roditeljskog prava, odnosno izmeni odluke o vršenju roditeljskog prava. To dalje znači da će sud odluku o izmeni takve odluke doneti u slučaju da su interesi deteta ugroženi ili na bilo koji način dovedeni u pitanje.

Takođe, Konvencijom Ujedinjenih nacija o pravima deteta iz 1989. godine države članice su obavezane da obezbede detetu koje je sposobno da formira svoje sopstveno mišljenje pravo slobodnog izražavanja tog mišljenja o svim pitanjima koje se tiču deteta, s tim što se mišljenju detata posvećuje dužna pažnja u skladu sa godinama života i zrelosti deteta, te se u tu svrhu detetu posebno daje prilika da bude saslušano u svim sudskim i administrativnim postupcima koji se odnose na njega, bilo neposredno ili preko zastupnika ili odgovarajućeg organa na način koji je u skladu sa proceduralnim pravilima nacionalnog prava. Porodičnim zakonom je propisano da se mišljenju deteta mora posvetiti dužna pažnja po svim pitanjima koja ga se tiču i u svim postupcima u kojima se odlučuje o njegovim pravima, a u skladu sa godinama i zrelošću deteta. U tom smislu, propisano je da dete koje je navršilo desetu godinu života može slobodno i neposredno izraziti svoje mišljenje u svakom sudskom i upravnom postupku u kome se odlučuje o njegovim pravima. Dete može samo ili preko nekog drugog lica ili ustanove da se obrati sudu ili organu uprave i zatraži pomoć u ostvarivanju svog prava na slobodno izražavanje mišljenja. Sud i organ uprave utvrđuje mišljenje deteta u skladu sa školskim psihologom odnosno organom starateljstva, porodičnim savetovalištem ili drugom ustanovom specijalizovanom za posredovanje u porodičnim odnosima, a u prisustvu lica koje dete samo izabere.

U smislu navedenog, država mora uspostaviti pravičnu ravnotežu između interesa deteta i roditelja, s tim da se pre svega mora imati u vidu najbolji interes deteta koji, zavisno od prirode i ozbiljnosti, može nadjačati interes roditelja.

U konkretnom slučaju nižestepeni sudovi nisu posvetili dužnu pažnju mišljenju mal. dece, pri čemu nedostaju razlozi o vrednovanju mišnjenja dece u pogledu odluke o vršenju roditeljskog prava, imajući u vidu godine i zrelost mal. dece. Iz obrazloženja pobijane odluke se ne mogu utvrditi razlozi zbog kojih sud smatra da je najbolji interes mal. dece u suprotnosti sa njihovim mišljenjem i zbog čega i zašto mišljenje mal. dece nije uvaženo, pogotovo što iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je zajedničko vršenje roditeljskog prava funkcionisalo, pri čemu je dogovor roditelja bio u skladu sa željama i obavezama mal. dece.

S obzirom da činjenično stanje nije potpuno utvrđeno, primena materijalnog prava nije mogla biti ispitana, zbog čega su nižestepene odluke ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će postupiti po primedbama iz ovog rešenja, ponovo oceniti potrebu izvođenja dokaza veštačenjem od strane drugog veštaka ili eventualno Instituta za mentalno zdravlje ili druge institucije (komisije veštaka) koje se bavi rešavanjem porodičnih odnosa. Takođe, prvostepeni sud će posvetiti dužnu pažnju mišljenju mal. dece i to mišljenje dovesti u vezu sa najboljim interesom dece i dati jasne razloge u vezi najboljeg interesa dece i njihovog mišljenja u vezi izmene odluke o vršenju roditeljskog prava.

Pobijane presude ukinute su i u ostalim delovima izreke, jer odluka o visini doprinosa za izdržavanje i modelu održavanja ličnih odnosa mal. dece sa roditeljem koji eventualno ne bi vršio roditeljsko pravo zavisi od same odluke o vršenju roditeljskog prava.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u izreci presude, na osnovu člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Pedsednik veća-sudija

Vesna Subić

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković