U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju kp.br. .. upisana je u l.n. br. .. k.o. Kragujevac 3, Ulica ..., površine 11.418 m2m, gradsko građevinsko zemljište, a između ostalih lica, kao nosilac prava korišćenja upisan je i tužilac sa udelom od 481/11418. Prema Informaciji o lokaciji broj 02-350-1396/23 od 11.07.2023. godine predmetna parcela se nalazi u obuhvatu PGR-a „Naselje Erdoglija – Bagremar“ („Službeni list Grada Kragujevca“, broj 34/15) i prema karti namene predstavlja manjim delom površine ostale namene, a većim delom površine javne namene. Prema nalazu veštaka geometra k.p. br. .. k.o. Kragujevac 3 se nalazi u sastavu Ulica ..., ..., ... i ... i zahvata prostor ispred i iza više porodičnih stambenih objekata, pri čemu je površina ispred samih objekata na terenu delom zelena površina, delom su trotoari i uređene pešačke staze, a prostor iza više porodičnih stambenih zgrada je na terenu zelena travnata površina, površina pod zasadom drveća i delom parking prostor. Predmetna parcela nastala je u postupku obnove premera Grada Kragujevca i u njen sastav je ušao deo parcele k.p. br. ../4 (stari premer), na kojoj je pravo korišćenja između ostalih imao i pravni prethodnik tužioca sa udelom od 9/10. Cela površina parcele k.p... je 1.14.18 ha, dok je površina parcele k.p. br. ../4 (stari premer) koja je ušla u sastav predmetne parcele 0.10.81 ha. U pogledu parcele starog premera vođen je postupak prenosa prava korišćenja i isplaćene su naknade fizičkim licima za te delove, te je dopunskim veštačenjem vršena identifikacija administrativno prenetih delova i utvrđeno da nije moguće potvrditi da delovi k.p. br. ../4 k.o. Kragujevac, koji su preneti administrativnim putem i za koje je isplaćena naknada, odgovaraju delu te parcele koji se nalaze u sastavu dela k.p. br. .. k.o. Kragujevac 3, koji je ovde sporan. Naime, poravnanjima i rešenjima o eksproprijaciji nisu precizno navedene mere i granice delova parcele koji se izuzimaju, već je samo navedeno da se vrši administrativni prenos dela k.p. br. ../4. Na osnovu poravnanja i rešenja preneta je površina 0.14.00 ha od parcele koja je imala ukupnu površinu 0.40.00 ha. Veštačenjem veštaka građevinske struke utvrđeno je da vrednost predmetne nepokretnosti iznosi 90.000 evra, te da vrednost pripadajućeg udela tužioca od 481 m2 iznosi 10.542.186,00 dinara.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom člana 1. stav 1. Protokola uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, člana 58. Ustava Republike Srbije, člana 2. i 5. Zakona putevima i člana 69. i 70. Zakona o planiranju i izgradnji, usvojili tužbeni zahtev i tužiocu dosudili naknadu za sporni deo parcele u iznosu od 10.542.186,00 dinara u visini utvrđenoj prema nalazu i mišljenju sudskog veštaka.

Neosnovano se u reviziji tuženog ističe da je materijalno pravo pogrešno primenjeno.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije u stavu 1, zajemčeno je mirno uživanje imovine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona. Stavom 2. istog člana propisano je da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Članom 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa stavom 1. propisano je pravo vlasnika da svoju stvar drži, da je koristi i da njome raspolaže u granicama određenim zakonom. Svako je dužan da se uzdržava od povrede prava svojine drugog lica, propisuje stav 2. navedenog člana.

Odredbom člana 2. stav 1. tačka 48. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/09...62/23) propisano je da površina javne namene jeste prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa, u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr.).

Odredbom člana 10. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, broj 72/11...94/24) pored ostalog propisano je: dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, u smislu ovog zakona, smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i dr.) (stav 2), da svako ima pravo da dobra u opštoj upotrebi koristi na način koji je radi ostvarenja te namene propisan zakonom, odnosno odlukom organa ili pravnog lica kome su ta dobra data na upravljanje (stav 5.) i da dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva II reda, koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta I i II reda) i trgova i javnih parkova, koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze (stav 10.)

U konkretnom slučaju, prema Informaciji o lokaciji Gradske uprave za imovinske poslove Grada Kragujevca od 11.07.2023. godine kp.br. .. k.o. Kragujevac 3 se nalazi u obuhvatu PGR-a „Naselja Erdoglija – Bagremar“ („Službeni list Grada Kragujevca“ br. 34/15) i predstavlja manjim delom površine ostale namene, a najvećim delom površine javne namene, saobraćajne površine, parking, parterni sadržaj i delom površinu za predškolsko obrazovanje. Predmetno zemljište u površini za koju je tužiocu dosuđena naknada je faktički privedeno javnoj nameni i koristi se kao dobro u opštoj upotrebi u smislu odredbe člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini, a tužiocu kao korisniku nije omogućeno da ostvari naknadu u upravnom postupku, jer za taj udeo površine nije bilo prenosa prava korišćenja. Zbog toga je zemljište, saglasno citiranim odredbama Zakona o javnoj svojini, postalo dobro u opštoj upotrebi u javnoj svojini tuženog kao jedinice lokalne samouprave, koje kao ulice svako ima pravo da koristi na način koji je radi ostvarivanja te namene propisan zakonom i podzakonskim aktima. Na taj način izvršena je „faktička eksproprijacija“ koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji, odnosno izuzimanju zemljišta. Tužilac je faktički lišen prava korišćenja kao osnovnog ovlašćenja prava svojine i nije dužan da trpi štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o prenosu prava korišćenja (izuzimanju iz poseda), koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade. Imajući izloženo u vidu, nisu osnovani revizijski navodi tuženog o pogrešnoj primeni materijalnog prava, u pogledu osnova tužbenog zahteva.

Neosnovani su revizijski navodi da za parcelu koja je obuhvaćena Planom generalne regulacije tek treba da se sprovede postupak parcelacije i preparcelacije, te da nije utvrđeno koja površina je predviđena za javnu namenu i od toga koja je površina privedena nameni. Predmetna parcela nalazi se u sastavu tri ulice i zahvata prostor ispred i iza više porodičnih stambenih zgrada, površina ispred objekata je delom zelena površina, a delom trotoar i uređena pešačka staza, dok je prostor iza stambenih zgrada delom travnata površina a delom pod zasadom drveća kao i parking prostor, te jasno je da je tužilac lišen državine na svom pripadajućem delu predmetne parcele. Kako je parcela prema Informaciji o lokaciji od 11.07.2023. godine u najvećem delu namenjena površini javne namene, saobraćajnoj površini, parkingu, parternom sadržaju i delom površini za predškolsko obrazovanje, a samo manjim delom površini ostale namene, jasno je da je u najvećem delu namenjena za dobro u opštoj upotrebi u javnoj svojini tuženog u smislu člana 10. stav 2. i 10. Zakona o javnoj svojini i u tu svrhu većim delom se i koristi, a tužilac ne može snositi štetne posledice što tuženi nije sproveo postupak parcelacije prema kom bi najveći deo parcele i služio za opštu upotrebu. Takođe, tuženi nije dokazao shodno članu 231. ZPP da je isplaćena naknada za tužiočev udeo koji odgovara površini od 0.04.81 ha u ranije sprovedenim upravnim postupcima, a takođe je na tuženom bilo da dokaže da je baš udeo tužioca predviđen za ostale namene, što isti u toku postupka nije dokazao.

Nasuprot revizijskim navodima, upravo su nadležni organi tuženog odgovorni što parcela nije formirana u celini u skladu sa detaljnim urbanističkim planom i što nije izvršena parcelacija, odnosno što nije postupljeno u skladu sa odredbom člana 1. Zakona o planiranju i izgradnji, kojim su propisani uslovi i način planiranja i uređenja prostora, uređivanja i korišćenja građevinskog zemljišta i izgradnja objekata u skladu sa ovim zakonom, a zemljište je i pored toga u najvećoj površini privedeno nameni tako da ga više nije moguće vratiti u državinu tužioca. Stoga bi nedosuđivanjem naknade, tužiocu bilo povređeno pravo na imovinu garantovano članom 58. Ustava RS i člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima i slobodama.

U reviziji su iznete primedbe na ocenu dokaza, a tim se u suštini osporava utvrđeno činjenično stanje, što ne predstavlja dozvoljen razlog zbog kojeg se revizija može izjaviti, nasuprot propisanog u članu 407. stav 2. ZPP. Takvi navodi se ne razmatraju u revizijskom postupku.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Branka Dražić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković