Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilja je odgovorila na reviziju tuženog.

Vrhovni sud je ispitao pravilnost pobijane presude, primenom odredbe člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), u vezi člana 92. Zakona o uređenju sudova (''Službeni glasnik RS'', br. 10/23), i ocenio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja i tuženi su 30.07.1977. godine zaključili brak koji je trajao sve do 29.04.2014. godine, kada je razveden sudskom odlukom. Nakon razvoda braka tužilja je podnela tužbu protiv ovde tuženog radi zakonskog izdržavanja, u kojoj parnici su razvedeni supružnici obavestili sud da su postigli dogovor u pogledu izdržavanja tako što će tuženi tužilji isplaćivati 25% od penzije koju prima počev od 01.10.2015. godine i to do 05. u mesecu pa ubuduće bez ograničenja u pogledu vremena, na ruke tužilji putem priznanice, nakon čega je prvostepeni sud doneo presudu na osnovu priznanja P2 149/14 od 22.09.2015. godine kojom je utvrđena obaveza tuženog prema tužilji u visini od 25% penzije koju prima kod RF PIO, počev od dana podnošenja tužbe pa dok za to postoje zakonski razlozi, nakon čijeg objavljivanja su se stranke odrekle prava na žalbu. Tužilja je protiv tuženog podnela i tužbu radi utvrđenja prava vlasništva na nepokretnostima stečenim u toku njihovog braka i to nepokretnostima upisanim u LN .. KO ... (parcela i kuća u ulici ... br. .., u obimu od 1/4) i na nepokretnostima upisanim u LN .. KO ... (parcela i kuća u ulici ... br. .., u obimu od 1/3). U toj parnici zaključeno je sudsko poravnanje 25.09.2015. godine kojim je utvrđeno da je tužilja po osnovu sticanja u bračnoj zajednici sa tuženim stekla pravo svojine na 30/100 delova nepokretnosti upisanih u LN .. KO ... i da se ona odriče svih prava po osnovu zajedničke tekovine sa tuženim na nepokretnostima upisanim u LN .. KO ... . Ovde tuženi je u svojstvu tužioca 15.10.2020. godine podneo tužbu protiv ovde tužilje kao tužene sa zahtevom da se utvrdi da joj je prestalo pravo na supružničko izdržavanje zaključno sa 29.04.2019. godine, koji tužbeni zahtev je pravnosnažno usvojen presudom Apelacionog suda u Novom Sadu od 22.05.2022. godine. U međuvremenu je prodata kuća u ulici ... br. .. u ... za kupoprodajnu cenu od 120.000,00 evra od koje je tuženi tužilji predao 35.000, evra dok je 60.000 evra poklonio sinu.

Tužilja sada ima 63 godine, ima srčane tegobe i ne oseća se sposobnom za rad, ne ostvaruje bilo kakve lične prihode. Finansijski joj pomaže kćerka u čijem domaćinstvu boravi izvesni period tokom godine, dok preostali period boravi u domaćinstvu prijatelja u Republici Hrvatskoj, o kome se stara, a zauzvrat dobija smeštaj i hranu. Tuženi je rođen 1955. godine i ostvario je penziju koja iznosi 90.000,00 dinara mesečno. Osim kuće u ulici ... br. .. u ... u međuvremenu je prodao i svoju posebnu imovinu i po tom osnovu je primio 70.000,00 evra, a u toku je spor između njega i sada upisanog vlasnika nepokretnosti u ulici ... br. .. u ... radi poništaja kupoprodajnog ugovora.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da su početkom septembra meseca 2015. godine razvedeni supružnici sačinili sporazum kojim su regulisali izdržavanje tužilje i raspravili imovinske odnose tako da tuženi tužilji na ime izdržavanja plaća 25% od penzije koju prima počev od 01.10.2015. godine bez ograničenja u pogledu vremena, a da tužilja prihvati da joj se po osnovu sticanja u bračnoj zajednici isplatiti 30/100 delova kupoprodajne cene za nepokretnosti u ulici ... br. .. u ..., dok se istovremeno odriče prava suvlasništva na nepokretnostima u ulici ... br. .. u ... . Ovaj sporazum, po oceni nižestepenih sudova, predstavlja saglasnost volja ugovornih strana i presude koje su u odgovarajućim postupcima donete na osnovu ovakvog sporazuma potvrđuju stvarnu volju stranaka po pitanju postignute saglasnosti o visini i trajanju obaveze tuženog da izdržava tužilju i mimo ograničenja regulativom iz Porodičnog zakona, obzirom da se tužilja odrekla potraživanja u odnosu na nepokretnosti u ulici ... br. .. u ..., koja je bila obuhvaćena tužbenim zahtevom za deobu kojim je tražila utvrđenje da je vlasnik 1/3 iste. Stoga su zaključili da je sporazum koji su stranke zaključile septembra meseca 2015. godine, ugovor o poravnanju kojim su regulisali i uredili svoje međusobne odnose u pogledu supružničkog izdržavanja i imovinskih odnosa povodom deobe zajedničke imovine i usvojili tužbeni zahtev primenom odredbi iz članova 26., 28., 31. i 32., u vezi sa članovima 1089. i 1090. Zakona o obligacionim odnosima, te obavezali tuženog na izvršenje ugovorne obaveze u smislu člana 262. Zakona o obligacionim odnosima, smatrajući da tužilja i po utvrđivanju da je prestala obaveza izdržavanja po Porodičnom zakonu i ima pravo da od tuženog potražuje mesečni iznos od 25% od penzije koju prima, kao izvršenje ugovorne obaveze.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda pravno stanovište nižestepenih sudova zasnovano je na pogrešnoj primeni materijalnog prava, zbog čega je činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno.

Naime odredbom člana 151. stav 1. Porodičnog zakona propisano da supružnik koji nema dovoljno sredstava za izdržavanje, a nesposoban je za rad ili je nezaposlen, ima pravo na izdržavanje od drugog supružnika srazmerno njegovim mogućnostima, a odredbom članom 163. stav 2. istog Zakona da izdržavanje supružnika posle prestanka braka ne može trajati duže od pet godina, a da se izuzetno izdržavanje supružnika po prestanku braka može produžiti i posle isteka roka od pet godina ako naročito opravdani razlozi sprečavaju supružnika poverioca izdržavanja da radi (stav 3.), dok je odredbom člana 224. stav 2. istog Zakona propisano da u bračnom sporu stranke ne mogu da zaključe sudsko poravnanje. Iz ovih odredbi proizlazi da se u sporu za izdržavanje supružnika o pravu na izdržavanje, dužini izdržavanja i načinu određivanja izdržavanja imaju primeniti odredbe Porodičnog zakona koje u pogledu izdržavanja supružnika imaju odredbe imperativnog karaktera koje propisuju da ono ne može trajati duže od pet godina po prestanku braka, a izuzetno i posle tog vremena ako postoje razlozi propisani članom 163. stav 3. Porodičnog zakona. Kako prema odredbama Porodičnog zakona izdržavanje supružnika može trajati samo ograničeno vreme, osim ako za to postoje opravdani razlozi to je bilo potrebno da nižestepeni sudovi pravilno utvrde pravnu prirodu ugovora koji su stranke zaključile, obzirom da ugovor o poravnanju nije dozvoljen u ovakvoj vrsti spora. Posebno sa aspekta da je o supružničkom izdržavanju nakon postignutog sporazuma doneta presuda na osnovu priznanja koja je u pogledu dužine trajanja izdržavanja usklađena sa zakonskim odredbama kao i sa aspekta zabrane ponovnog uspostavljanja izdržavanja supružnika iz člana 167. stav 4. Porodičnog zakona, kakva ocena je izostala.

Prema tome bilo je nužno da kod ovako postavljenog tužbenog zahteva prvostepeni sud najpre oceni pravnu prirodu sporazuma koji su stranke zaključile odnosno da li je njime regulisano pravo na supružničko izdržavanje u skladu sa odredbama Porodičnog zakona ili pak o sporazumu o doživotnom izdržavanju prema odredbama Zakona o nasleđivanju. Ukoliko na osnovu izvedenih dokaza zaključi da su stranke postigle saglasnost o doživotnom izdržavanju oceniće punovažnost tog ugovora sa aspekta propisane forme. Tek kada tako postupi sud će moći da oceni da li tužilja ima pravo na izdržavanje od tuženog i nakon toga što je obaveza supružničkog izdržavanja prestala pravnosnažnom sudskom odlukom.

Iz navedenih razloga Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog osnovana pa je odlučio kao u izreci na osnovu odredbe člana 416. stav 2. ZPP.

Predsednik veća – sudija

Dragana Marinković,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković