Apelacioni sud u Kragujevcu je, presudom Gž 2025/22 od 22.09.2022. godine stavom prvim izreke, odbio kao neosnovanu žalbu tužilaca i potvrdio presudu Višeg suda u Novom Pazaru P 83/21 od 03.06.2022. godine. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužioci su blagovremeno izjavili reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, bitnih povreda odredaba parničnog postupka i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23) i našao da revizija nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Ministarstva poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede od 10.10.2011. godine, tuženoj Opštini Sjenica utvrđeno je pravo na podsticajna sredstva u iznosu od 45.000.000,00 dinara za razvoj stočarstva i za nabavku 250 kvalitetnih priplodnih junica, koje je tužena i nabavila. U toku 2012. godine raspisan je Konkurs za besplatnu dodelu junica, na koji konkurs je prijavu podnelo 550 učesnika. Tužena je formirala bodovnu komisiju čiji je zadatak bio da njeni članovi obiđu poljoprivredna gazdinstva podnosilaca prijava i utvrde ispunjenost uslova kod svakog podnosioca, nakon kog obilaska je komisija sačinila spiskove po mesnim kancelarijama i konstatovala koja lica ispunjavaju uslove konkursa. Nakon toga, na oglasnoj tabli tužene Opštine Sjenica istaknut je spisak sa imenima 250 lica koja ispunjavaju uslove konkursa, među kojima su bili i tužioci. Ovaj spisak je potom pocepan, a istaknut je drugi spisak, tako da je 102 kandidata koji su prema bodovanju trebali dobiti junice, skinuto sa spiska i umesto njih u spisak su uneta 102 kandidata koji su imali manji broj bodova. Nakon toga su tužioci, osim tužioca AA koji nije podneo prijavu povodom konkursa, izjavili žalbe Opštinskom veću Opštine Sjenica, koje su odbijene kao neosnovane. Podneli su potom tužbu Upravnom sudu radi poništaja rešenja Opštinskog veća kojim su odbijene njihove žalbe, koje su odbačene zbog stvarne nenadležnosti. Protiv tuženog JJ vođen je kriviči postupak koji je okončan donošenjem presude kojom je oslobođen od optužbe da je izvršio krivično delo zloupotrebe službenog položaja iz člana 359. stav 3. u vezi stava 1. u vezi sa članom 33. Krivičnog zakona, jer nije dokazano da je zajedno sa drugookrivljenim KK učinio krivično delo za koje je optužen, a sve u vezi sa radnjama koje su preduzimali kao službena lica u postupku raspodele rasnih steonih junica. U vezi sa ovom raspodelom republički poljoprivredni inspektori utvrdili su neispravnost podele steonih junica i zbog utvrđenih nepravilnosti doneli su rešenje kojim su naložili zabranu raspodelu navedenih junica. Ovo rešenje je poništeno, a u ponovnom postupku doneli su rešenje o povraćaju sredstava u iznosu od 45.000.000,00 dinara protiv kog rešenja je izjavljena žalba o kojoj nije odlučeno. Tuženi JJ je bio je predsednik Izvršnog odbora Opštine Sjenica i potpisao je konačni spisak koji je usvojen na sednici Opštinskog veća Opštine Sjenica od 29.07.2012. godine, a na kojem spisku nisu bili tužioci.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, primenom člana 14. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, te člana 2. stav 1. tačka 1. Zakona o zabrani diskriminacije, prvostepeni sud je zaključio, primenom pravila o teretu dokazivanja ii člana 228. - 231. ZPP u vezi sa članom 45. Zakona o zabrani diskriminacije, da tužioci nisu učinili verovatnim da su tuženi izvršili akt diskriminacije prema njima, zbog čega su odbijeni tužbeni zahtevi.

Drugostepeni sud je prihvatio ovakvu argumentaciju prvostepenog suda zaključivši da uskraćivanjem prava na besplatno dobijanje rasnih steonih junica nije izvršena diskriminacija tužilaca (osim prvotužioca koji nije ni učestvovao u konkursu), po osnovu njihove političke pripadnosti, a da ni jedno od drugih ličnih svojstava navedenih u citiranoj odredbi člana 2. stav 1. tačka 1. Zakona o zabrani diskriminacije, koje bi bilo osnov za diskrimiaciju, tužioci nisu dokazali, što bi kod njih izazvalo trajnu duševnu patnju i bolove i psihičku uznemirenost prema članu 25. stav 1. u vezi člana 15. stav 1. Zakona o zabrani diskriminacije. Stoga su tužbeni zahtevi odbijeni kao neosnovani.

Nasuprot revizijskim navodima, nižestepeni sudovi su pravilno primenili materijalno pravo.

Zabrana diskriminacije predstavlja jedno od osnovnih načela Ustava Republike Srbije. U članu 21. Ustava, propisano je da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu bez diskriminacije (stav 2); zabranjena je svaka diskriminacija, neposredna i li posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (stav 3).

Odredbom člana 14. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 1. Protokola 12 uz navedenu Konvenciju, u stavu 1. utvrđena je opšta zabrana diskriminacije u ostvarivanju svakog prava koje predviđa zakon, tako što je propisano da će se svako pravo koje zakon predviđa ostvariti bez diskriminacije po bilo kom osnovu po rasi, boji kože, veroispovesti i političkom i drugom uverenju, nacionalnom ili društvenom poreklu, povezanosti sa nacionalnim manjinama, imovini, rođenju ili drugom statusu, a stavom 2. propisano je da javne vlasti neće ni prema kome vršiti diskriminaciju po osnovima koji su pomenuti u stavu 1.

Odredbom člana 2. Zakona o zabrani diskriminacije („Službeni glasnik RS“, br. 22/09) definisan je pojam diskriminacije i diskriminatorskog postupanja kao svako neopravdano pravljenje razlike ili nejednako postupanje, odnosno propuštanje (isključivanje, ograničavanje ili davanje prvenstva) u odnosu na lica ili grupe, kao i na članove njihovih porodica ili njima bliska lica, na otvoren ili prikriven način, a koji se zasniva na rasi, boji kože, precima, državljanstvu, nacionalnoj pripadnosti ili etničkom poreklu, jeziku, verskim ili političkim ubeđenjima, polu, rodnom identitetu, seksualnoj orjentaciji, imovnom stanju, rođenju, genetskim osobenostima, zdravstvenom stanju, invaliditetu, bračnom i porodičnom statusu, osuđivanosti, starosnom dobu, izgledu, članstvu u političkim, sindikalnim i drugim organizacijama i drugim stvarnim odnosno pretpostavljenim ličnim svojstvima.

Odredbom člana 4. istog Zakona, propisano je da su svi jednaki i uživaju jednak položaj i jednaku pravnu zaštitu, bez obzira na lična svojstvo i da je svako dužan da poštuje načelo jednakosti, odnosno zabranu diskriminacije.

Iz navedenih zakonskih odredbi proizilazi da je najbitnija karakteristika diskriminacije pravljene razlike između lica koje tvrdi da je diskriminisano i drugih lica u istoj ili uporedivoj situaciji, koje pritom mora biti neopravdano i mora biti vezano za neko lično svojstvo diskriminisanog lica.

U konkretnom slučaju, tužioci su tvrdili da im je uskraćeno pravo na dodelu junica (osim prvotužilac, koji nije podneo prijavu na konkurs), iako su ispunjavali uslove za to, te da su diskriminisani od strane tuženih, zbog njihovih političkih ubeđenja, odnosno zato što nisu glasali za aktuelnu političku vlast na prethodnim izborima.

Nižestepeni sudovi su pravilno primenili odredbu člana 45. stav 2. Zakona o zabrani diskriminacije i zaključili da tužioci (osim prvotužioca), nisu učinili verovatnim da im je zbog političkih uverenja uskraćeno navedeno pravo, pa je pravilan i zaključak da im ne pripada pravo na traženu zaštitu. Naime, činjenica da su se tužioci nalazili na prvobitno sastavljenoj listi kandidata kojima je trebalo dodeliti junice, ali ne i na konačnom spisku usvojenim Zaključkom Izvršnog veća, može ukazivati na nejednaki tretman tužilaca, ali tužioci nisu učinili verovatnim da im je zbog nekog ličnog svojstva povređeno ljudsko ili manjinsko pravo zajemčeno Ustavom, što je neophodna pretpostavka bi se mogla utvrditi povreda načela zabrane diskriminacije. U konkretnom slučaju to je podrazumevalo da tužioci dokažu da je nejednaki tretman imao za osnov njihovo političko uverenje, a što oni nisu učinili. Očigledno je reč o drugom zabranjenom protivpravnom ponašanju tuženih, ali ne i o diskriminaciji tužilaca. S obzirom da nije dokazano da su tuženi izvršili akt diskriminacije u odnosu na tužioce, to je neosnovan i tužbeni zahtev za naknadu duševnih bolova zbog povrede prava ličnosti, s tim da tužilac AA nije ni tražio naknadu nematerijalne štete prouzrokovane aktom diskriminacije.

Pravilna i je odluka o trškovima postupka, jer je doneta pravilnom primenom odredbi člana 150, 153. stav 1, 154. i 164. ZPP.

Iz iznetih razloga, odlučeno je kao u izreci na osnovu člana 414. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković