Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Vesne Subić, predsednika veća, Radoslave Mađarov, Irene Vuković, Dragane Marinković i Jasmine Simović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., koga zastupa punomoćnik Željko Pecinjački, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije - Privredni sud u Beogradu, koga zastupa Državno pravobranilaštvo sa sedištem u Beogradu, radi naknade materijalne štete zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, odlučujući o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Višeg suda u Beogradu Gžrr1 173/24 od 28.02.2025. godine, u sednici održanoj 13.03.2026. godine, doneo je

R E Š E NJ E

DOZVOLJAVA SE odlučivanje o reviziji tužene izjavljenoj protiv presude Višeg suda u Beogradu Gžrr1 173/24 od 28.02.2025. godine, kao izuzetno dozvoljenoj.

UKIDAJU SE presuda Višeg suda u Beogradu Gžrr1 173/24 od 28.02.2025. godine i presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu Prr1 br. 2/21 od 23.03.2022. godine i predmet VRAĆA prvostepenom sudu, na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu Prr1 2/21 od 23.03.2022. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca, pa je obavezana tužena Republika Srbija – Privredni sud u Beogradu, da tužiocu AA iz ..., na ime naknade materijalne štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, isplati iznos priznatog, a nenaplaćenog potraživanja u postupku stečaja St. br. 268/12 pred Privrednim sudom u Beogradu, u iznosu od 294.975,59 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 18.12.2013. godine do isplate i obavezana je tužena da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 49.500,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od ispunjenosti uslova za izvršenje do isplate.

Presudom Višeg suda u Beogradu Gžrr1 173/24 od 28.02.2025. godine, odbijena je žalba tužene Republike Srbije – Privrednog suda u Beogradu, kao neosnovana i potvrđena presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu Prr1 2/21 od 23.03.2022. godine i odbijen zahtev parničnih stranaka za naknadu troškova drugostepenog postupka, kao neosnovan.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužena je blagovremeno izjavila revizijzu, zbog bitne povrede odredba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Tužilac je podneo odgovor na reviziju.

Vrhovni sud smatra da je u konkretnom slučaju potrebno ujednačavanje sudske prakse o odgovornosti Republike Srbije za naknadu materijalne štete nastale zbog neizvršenja pravnosnažnih sudskih odluka u postupku stečaja vođenih nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom, pa je, primenom odredbi člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ br. 72/11...10/23) odlučio kao u stavu prvom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku i utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a nema ni drugih bitnih povreda odredaba parničnog postupka zbog kojih se revizija može izjaviti, na šta se u reviziji paušalno ukazuje.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, Privredni sud u Beogradu je rešenjem R4 St. 244/19 od 04.03.2019. godine utvrdio da je tužiocu povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u postupku pred Privrednim sudom u Beogradu u predmetu St. 268/12, a u kome se vodi stečajni postupak nad stečajnim dužnikom „Navip“ ad Beograd – Zemun. Ovaj stečajni postupak otvoren je rešenjem Privrednog suda u Beogradu St. 268/12 od 15.05.2012. godine i još uvek traje. Tužiocu je priznato potraživanje radi naplate neisplaćenih zarada na osnovu zaključka o listi utvrđenih potraživanja od 17.12.2013. godine. Takođe, u postupku je utvrđeno da je na osnovu rešenja Komisije za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemljišta od 22.04.1994. godine, rešenjem Opštinskog suda u Novom Sadu R 225/96 od 14.11.1996. godine utvrđena naknada predlagačima za zemljište koje je prešlo u društvenu svojinu na osnovu poljoprivrednog zemljišnog fonda i konfikskacije zbog neizvršenih obaveza iz obaveznog otkupa poljoprivrednih proizvoda, pa su protivnici predlagača DP „Navip“ iz Petrovaradina i DP „Zadruga“ iz Petrovaradina obavezani da solidarno isplate novčanu naknadu za zemljište površine 9 ha 4 ara 31m2 u ukupnom iznosu od 1.179.188,60 dinara, i to AA sa 2/18 idealnog dela. Sudskim poravnanjem zaključenim pred Opštinskim sudom u Novom Sadu R 1407/00 od 13.06.2002. godine utvrđena je naknada predlagačima među kojima i tužiocu AA, te je potrebno uplatiti mu iznos od 582.331,00 dinara u jednakim tromesečnim ratama u roku od 10 godina počev od 01.07.2003. godine sa kamatom na dospele obaveze u visini rasta cena na malo, prema objavljenim podacima Republičkog organa nadležnog za poslove statistike.

Iz strukture vlasničkog kapitala tužiočevog poslodavca, na osnovu akta o osnivanju broj 319 od 21.06.1996. godine utvrđena je visina društvenog kapitala i deoničkog kapitala, a visina društvenog kapitala i obračunatih akcija je utvrđivana na dan 31.12.1997. godine, kao i na dan 26.12.2000. godine, na dan otvaranja stečajnog postupka 15.05.2012. godine struktura „Navip“ ad Beograd je dalje većinski privatna svojina. Stečajni dužnik je 09.06.2005. godine, kada je okončan postupak privatizacije – transformacije kapitala, bio društveno preduzeće sa većinskim udelom društvenog kapitala, a predmetno potraživanje tužioca, koje mu je kao stečajnom poveriocu priznato u stečajnom postupku, nastalo je za vreme dok je stečajni dužnik bio većinski u društvenoj svojini.

Imajući ovako utvrđeno činjenično stanje, nižestepeni sudovi su o pravu tužioca na naknadu imovinske štete zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i odgovornosti tužene Republike Srbije odlučili primenom članova 4, 10, 11,22, 31. i 32 Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku u vezi člana 172. Zakona o obligacionim odnosima, nalazeći da postoji uzročno posledična veza između rada organa tužene i prouzrokovane štete, jer je potraživanje nastalo u vreme dok je stečajni dužnik bio većinski vlasnik sada stečajnog dužnika „Navip“ ad Beograd – Zemun.

Vrhovni sud smatra da je u konkretnom slučaju, zbog pogrešne primene materijalnog prava činjenično stanje ostalo nepotpuno utvrđeno, našta se i revizijom osnovano ukazuje.

Odredbom člana 31. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku („Službeni glasnik Republike Srbije“ br. 40/2015), propisano je da stranka može da podnese tužbu protiv Republike Srbije za naknadu imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, u roku od godinu dana od kad je stekla pravo na pravično zadovoljenje (stav 1). Odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivna (stav 3). Republika Srbija odgovara za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog neizvršenja pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka, odnosno u stečaju utvrđenih potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koji su bez njihove krivice ostale neizvršene i u postupku stečaja vođenim nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom, uz uslov da je prethodno utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku (Zaključak usvojen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda do 02.11.2018. godine). Navedeni pravni zaključak dopunjen je na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda od 27.09.2019. godine, tako da u pogledu izvršnih dužnika koji ne spadaju u napred navedenu kategoriju, već se radi o fizičkim licima ili pravnim licima koja nisu osnovana na bazi društvenog ili državnog kapitala, svakako je nužno utvrđivati uzročno posledičnu vezu između povrede prava na suđenje u razumnom roku i nenaplaćenog potraživanja, te utvrđivati da je upravo isključivi razlog nemogućnosti naplate tih potraživanja neadekvatno postupanje suda. Nužno je dokazati da je dužnik u trenutku pokretanja postupka za naplatu imao dovoljno novčanih sredstava u imovini i da je poštujući redosled isplate mogao da se naplati da je sud efikasno postupao i preduzimao delotvorne radnje u cilju naplate propisane odgovarajućim zakonom o izvršenju.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da je tužilac u tužbi tražio naknadu materijalne štete iz radnog odnosa, a nakon toga je tužbeni zahtev uredio tako što je tražio dug iz rešenja Komisije za vođenje postupka i donošenje rešenja po zahtevima za vraćanje zemišta. Sudovi su potraživanje dosudili kao da se radi o potraživanju iz radnog odnosa, što proizlazi iz obrazloženja nižestepenih presuda. Međutim, iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da potraživanje tužioca nije delom iz radnog odnosa, nejasno je koja je priroda odnosno osnov potraživanja tužioca, a činjenica da je stečajni dužnik „Navip“ ad u vreme nastanka potraživanja bio u većinskom državnom odnosno društvenom kapitalu nižestepeni sudovi nisu razjasnili na pouzdan način, jer u spisima ne postoji nijedan dokaz na osnovu koga su sudovi zaključili kakva je bila struktura kapitala „Navip“ ad, niti postoji zaključak stečajnog upravnika o priznatom potraživanju tužioca. Navedeno preduzeće je privatizovano po Zakonu o svojinskoj transformaciji rešenjem Ministarstva za privredu i privatizaciju od 02.01.2001. godine, pa je u tom smislu trebalo oceniti u celini promene izvršene u periodu nastanka predmetne obaveze.

U ponovnom postupku prvostepeni sud će postupiti po primedbama iz ovog rešenja i potpuno i pravilno utvrditi činjenično stanje od značaja za pravilnu primenu materijalnog prava i na nesumnjiv način utvrditi strukturu kapitala stečajnog dužnika, odnosno kada je nastalo sporno potraživanje da li se radi o potraživanju iz radnog odnosa ili komercijalnom potraživanju i kada je dužnik imao većinski društveni ili državni kapital. Pošto utvrdi pravnu prirodu potraživanja tužioca, uzimajući u obzir da ako je reč o „komercijalnom potraživanju“ nužno je dokazati uzročno posledičnu vezu između povrede prava na suđenje u razumnom roku i nenaplaćenog potraživanja, te utvrđivanje da je upravo isključivi razlog nemogućnosti naknade tih potraživanja neadekvatno postupanje suda i da je dužnik u trenutku pokretanja postupka za naplatu imao dovoljno novčanih sredstava u imovini te da je poštujući redosled isplate mogao da se naplati da je sud efikasno postupao i preduzimao delotvorne radnje u cilju naplate potpisane odgovarajućim zakonom o izvršenju i obezbeđenju, prvostepeni sud će ponovo odlučiti o tužbenom zahtevu.

Odluka o troškovima postupka je ukinuta jer zavisi od konačnog ishoda spora.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u izreci rešenja, primenom odredbe člana 416. stav 2. ZPP.

Pedsednik veća-sudija

Vesna Subić,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković