Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1552/22 od 09.08.2022. godine, odlučeno je o žalbi tužioca, koja je delimično usvojena i delimično odbijena, i prvostepena presuda preinačena, tako što je tužena obavezana da tužiocu na ime naknade štete isplati iznos od 1.064.168,00 dinara sa zakonskom zatezenom kamatom od 22.03.2022. godine do isplate, kao i troškove prvostepenog postupka u iznosu od 216.576,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti do isplate, a u preostalom pobijanom odbijajućem delu prvostepena presuda potvrđena. Stavom drugim izreke, tužena je obavezana da tužiocu naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 22.500,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužena je izjavila blagovremenu reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava, iz čije sadržine proizlazi da istu pobija u preinačujućem delu stava prvog izreke i stavu drugom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. u vezi sa članom 403. stav 2. tačka 2. ZPP („Službeni glasnik RS“, broj 72/11...10/23), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tužene osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je vlasnik sledećih katastarskih parcela: .., .., .., .. i .., ukupne površine 53.26,58 ha, sve upisane u LN broj .. KO Mokrin. Pravo svojine na navedenim nepokretnostima uknjiženo je nakon izvršenog razgraničenja državne i društvene svojine po Zakonu o pretvaranju društvene svojine na poljoprivrednom zemljištu u druge oblike svojine, nakon čega je izvršena privatizacija tužioca kao privrednog subjekta i promena pravne forme. Prema potvrdi Agencije za privredne registre, u starom sudskom registru, rešenjem od 28.05.1955. godine upisano je osnivanje Zemljoradničke zadruge ''Mokrin'', koja je preregistrovana i promenjen je naziv u Poljoprivredni kombinat ''Mokrin'', nakon čega su usledile u više navrata promene u nazivu istog pravnog lica, ali ne i u delatnosti – poljoprivredna proizvodnja. Rešenjem APR-a od 02.03.2005. godine, DP ''Mokrin'' promenilo je pravnu formu u Poljoprivredno preduzeće ''Mokrin'' ad Mokrin. Pod istim matičnim brojem u APR-u sada je upisan tužilac DOO ''Mokrin'' sa sedištem u Mokrinu.

Navedene parcele .., .., .., ..i .. nalaze se u Specijalnom rezervatu prirode ''Pašnjaci velike droplje'' i obrasle su travnom vegetacijom. Rešenjem Pokrajinskog sekretarijata za zaštitu životne sredine i održivi razvoj od 15.05.2006. godine, donetog na osnovu Zakona o zaštiti životne sredine i člana 5. tačka 2. Uredbe o zaštiti Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje'' („Službeni glasnik RS“, broj 37/97), tužiocu je zabranjeno da preorava i vrši ostale poljoprivredne aktivnosti na predmetnim parcelama. Tužiocu je rešenjem Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode od 23.08.2019. godine, donetog na osnovu člana 57. i 102. Zakona o zaštiti prirode i člana 6. Uredbe o proglašenju Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje'' („Službeni glasnik RS“, broj 86/18), odbijen zahtev koji se odnosi na oranje i proizvodnju biljnih kultura na navedenim parcelama. Tužilac u toku postupka nije pružio dokaze koliko dugo su neobrađivane parcele koje se nalaze u sklopu navedenog rezervata prirode.

Pored navedenih parcela, tužilac je vlasnik i parcela broj: .., .., .., .. i .., koje se nalaze u blizini navedenog rezervata, ukupne površine 105.88,42 ha. Ove parcele tužilac je dao u zakup privrednom društvu „Ćorić agrar“ doo Bašaid, po ugovoru o zakupu na neodređeno vreme od 13.03.2018. godine. Po zahtevu zakupca rešenjem Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode od 17.10.2019. godine, utvrđeni su uslovi zaštite prirode zakupcu za izvođenje ratarskih radova na proizvodnji pšenice na navedenim parcelama.

Prema nalazu i mišljenju veštaka poljoprivredne struke Miroljuba Obradovića, ukoliko bi se u zakup izdale navedene parcele tužioca koje se nalaze u okviru Specijalnog rezervata ''Pašnjaci velike droplje'', po ceni zakupa prema zaključku Komisije za sprovođenje postupka izdavanja poljoprivrednog zemljišta u državnoj svojini za 2019/2020. godinu, za istu klasu zemljišta, zakupnina bi ukupno iznosila 1.064.168,00 dinara. Što se tiče parcela koje se nalaze u blizini rezervata, za koje su zakupcu utvrđeni posebni uslovi za izvođenje ratarskih radova na proizvodnji pšenice radi zaštite prirode, te onemogućena adekvatna obrada setve, nega i prehrana uslova, što prouzrokuje smanjeni prinos, izgubljena dobit za 2019/2020. godinu na ukupnoj površini zakupljenih parcela iznosila bi 1.381.841,00 dinara.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je zaključio da je tužbeni zahtev neosnovan iz razloga što tužilac nije dokazao da ispunjava uslove iz člana 63. Zakona o zaštiti prirode, kao i da ima pravni kontinuitet sa prethodnicima koji su ove parcele koristili pre donošenja uredbe iz 1997. godine, jer to ne proizlazi iz sadržine dostavljene potvrde APR-a od 19.01.2009. godine.

Drugostepeni sud je odlučujući o žalbi tužioca prvostepenu presudu preinačio u delu odluke za naknadu štete zbog nekorišćenja poljoprivrednih parcela u proizvodnoj 2019. godini, tako što je obavezao tuženu da tužiocu isplati iznos od 1.064.168,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 22.03.2022. godine do isplate, uz obrazloženje da se tužilac, koji je uknjiženi vlasnik parcela koje se nalaze u okviru navedenog rezervata, bavio poljoprivrednom proizvodnjom od osnivanja 1955. godine sve do ustanovljenja zabrane korišćenja predmetnog zemljišta Uredbom o zaštiti Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje'', koja je produžena Uredbom o proglašenju Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje'', zbog čega ima pravo na naknadu štete koja je obračunata komparacijom cene zakupa poljoprivrednog zemljišta iste kulture i površine u agroekonomskoj 2019/2020. godini, jer mu je rešenjem Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode iz 2019. godine odbijen zahtev koji se odnosio na oranje i proizvodnju biljnih kultura na tim parcelama. Tužilac je kao privredno društvo u prošlosti menjalo nazive i pravne forme, usklađujući ih sa zakonskim izmenama, ali ne i svoju delatnost. Presuda prvostepenog suda u delu kojim je odbijen zahtev za naknadu izgubljene dobiti zbog neadekvatne obrade poljoprivrednog zemljišta u proizvodnoj 2019/2020. godini u traženom iznosu od 1.381.841,00 dinara, drugostepeni sud je potvrdio iz razloga što tužilac ovu vrstu materijalne štete ne trpi, jer je parcele koje se nalaze u neposrednoj blizini rezervata izdao u zakup trećem licu.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužene navodi da je drugostepeni sud pogrešno primenio materijalno pravo kada je usvojio tužbeni zahtev tužioca za naknadu štete zbog nekorišćenja poljoprivrednih parcela u proizvodnoj 2019. godini, koje se nalaze u okviru Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje''.

Članom 1. stav 2. Zakona o zaštiti prirode („Službeni glasnik RS“, broj 36/09...95/18), propisano je da priroda kao dobro od opšteg interesa za Republiku Srbiju uživa posebnu zaštitu u skladu sa ovim zakonom i posebnim zakonom. Članom 28. stav 1. istog zakona, propisano je da područja koja imaju izraženu geološku, biološku, ekosistemsku i/ili predeonu raznovrsnost i koja su značajna kao staništa vrsta ptica i drugih migratornih vrsta značajnih u skladu sa međunarodnim propisima mogu se proglasiti za zaštićena područja od opšteg interesa. Član 51. predviđa da se zaštita, upravljanje, korišćenje i unapređenje zaštićenih područja sprovodi na osnovu akta o proglašenju zaštićenog područja i plana upravljanja zaštitnim područjima, dok član 62. stav 1. propisuje da u zaštićenom području radi sprovođenja zaštite i očuvanja zaštićenih područja, kada postoji interes Republike Srbije, može se nepokretnost eksproprisati ili ograničiti svojinska i druga stvarna prava na nekretninama. Članom 63. ovog zakona propisano je da pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice, kome su, zbog ograničenja i zabrane iz ovog zakona ili na osnovu donetih akata o zaštiti, bitno smanjeni postojeći uslovi za sticanje prihoda od delatnosti, a kojima se bavio najmanje 5 godina do donošenja akta kojim je utvrđena zabrana odnosno ograničenje korišćenja, a to nije moguće nadoknaditi dozvoljenom delatnošću u okviru propisanog režima zaštite u zaštićenom području, ima pravo na naknadu za ograničenje i zabrane (stav 1). Lice iz stava 1. ovog člana kome se usled primena mera biološko-tehničke zaštite i uređenjem u cilju održivog korišćenja zaštićenog područja nanosi šteta, ima pravo na naknadu štete (stav 2). Naknada iz stava 1. i 2. ovog člana može se nadoknaditi ako Ministarstvo, nadležni organ autonomne pokrajine, odnosno jedinica lokalne samouprave, u sadranji sa upravljačem zaštićenog područja, utvrdi da pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice sprovodi propisane mere i uslove zaštite prirode (stav 3). Iznos naknade utvrđuje se sporazumno, a u slučaju spora o visini naknade odlučuje sud (stav 4). Naknada iz stava 1. i 2. ovog člana isplaćuje se na teret sredstava budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine, odnosno jedinice lokalne samouprave (stav 5).

Uredbom o zaštiti Specijalnog rezervata ''Pašnjaci velike droplje'' („Službeni glasnik RS“, broj 37/97), područje severnog Banata, južno od reke Zlatice, okruženo naseljima Crna Bara, Mokrin, Sajan, Jazovo, Ostojićevo, Terjan i Banatski Monoštor, stavljeno je pod zaštitu kao prirodno dobro od izuzetnog značaja i svrstano u I kategoriju zaštite kao specijalni rezervat prirode „Pašnjaci velike droplje" (član 1). Specijalni rezervat „Pašnjaci velike droplje" stavljen je pod zaštitu radi očuvanja jedinog staništa velike droplje (Otis tarda), odnosno kompleksa tipičnih panonskih biljnih zajednica specifičnih samo za region severnog Banata i specifične faune insekata (lastin repak, trčuljak), vodozemaca (obična češnjarka), sisara (tekunica, kuna belica, lasica) i ptica (noćni potrk, stepska trepetaljka, ritska sova), koji predstavljaju uslov za opstanak velike droplje, jedne od najugroženijih ptica u Evropi (član 2). Na celom područuju navedenog specijalnog rezervata zabranjeno je, između ostalog, preoravanje staništa sa prirodnom vegetacijom i gajenje okopavina, povrtarskih kultura i kultura za zeleno siliranje (član 5. tačka 2).

Tužilac je uknjižen kao vlasnik parcela koje se nalaze u okviru Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje'', koji predstavlja zaštićeno područje od opšteg interesa kao stanovište retke i ugrožene vrste ptica i zbog toga uživa posebnu zaštitu države u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode. Radi sprovođenja zaštite i očuvanja tog područja, rešenjem nadležnog organa od 15.05.2006. godine tužiocu je ograničeno vršenje svojinskih ovlašćenja u pogledu korišćenja nepokretnosti, i to zabranom da iste preorava i vrši ostale poljoprivredne aktivnosti, sve u skladu sa članom 62. Zakona o zaštiti prirode i član 5. tačka 2. Uredbe o zaštiti Specijalnog rezervata prirode ''Pašnjaci velike droplje''. Iz istih razloga, tužiocu je rešenjem Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode od 23.08.2019. godine, odbijen zahtev za oranje i proizvodnju biljnih kultura na navedenim parcelama. Tužilac u ovom postupku potražuje naknadu štete zbog nekorišćenja poljoprivrednih parcela u proizvodnoj 2019. godini. Međutim, tužilac u sprovedenom postupku nije dokazao da je pre ove zabrane na predmetnim parcelama ostvarivao poljopriprednu proizvodnju.

Kod iznetog stanja stvari, tužilac nije dokazao osnovanost tužbenog zahteva.

Zaštita svojinskih i drugih stvarnih prava i ovlašćenja licima koji su vlasnici nepokretnosti koje se nalaze u područjima pod posebnom zaštitom Republike Srbije regulisana je Zakonom o zaštiti prirode, pored ostalog propisivanjem prava da ostvare naknadu štete, i to onda kada su im bitno smanjeni postojeći uslovi za sticanje prihoda od delatnosti usled zabrane ili ograničenja korišćena istih, pod uslovom da se vlasnik tom delatnošću bavio najmanje 5 godina do donošenja akta kojim je utvrđena zabrana odnosno ograničenje korišćenja. Članom 63. ovog zakona jasno je propisano kada pravno lice, preduzetnik ili fizičko lice, kome su zbog ograničenja i zabrane korišćenja nepokretnosti iz ovog zakona smanjeni postojeći uslovi za sticanje prihoda od delatnosti na tim nepokretnostima, ima pravo na naknadu.

O smanjenju postojećih uslova za sticanje prihoda od delatnosti može se govoriti tek ukoliko su ti uslovi prethodno postojali, što tužilac u sprovedenom postupku nije dokazao. Kod utvrđenog da je Specijalni rezervat prirode ''Pašnjaci velike droplje'' stavljen pod posebnu zaštitu tužene uredbom iz 1997. godine, a tužiocu zabrana preoravanja i vršenja ostalih poljoprivrednih aktivnosti na predmetnim parcelama uspostavljena rešenjem od 15.05.2006. godine, to je tužilac prema člana 63. Zakona o zaštiti prirode, da bi ostvario naknadu zbog navedenog ograničenja i zabrane korišćenja parcela za poljoprivrednu proizvodnju, bio u obavezi da dokaže da je parcele u rezervatu prirode prethodno koristio za poljoprivrednu obradu. Međutim, tužilac u toku postupka nije pružio niti predložio dokaze na navedenu okolnost, a na njemu je bio teret dokazivanja činjenica bitnih za nastanak ili ostvarenje prava saglasno odredbi člana 231. stav 2. ZPP, zbog čega mu tražena naknada ne pripada.

Iz navedenih razloga, Vrhovni sud je primenom člana 416. stav 1. usvojio reviziju tužene i odlučio kao u stavu prvom izreke.

Kako je tužena uspela u postupku po reviziji, na osnovu člana 165. stav 2. u vezi članova 163. stav 2, 153. stav 1. i 154. stav 2. ZPP, pripadaju joj troškovi revizijskog postupka, zbog čega je odlučeno kao u stavu drugom izreke. Visina naknade ovih troškova odmerena je prema opredeljenom zahtevu. Tuženoj pripada na ime sastava revizije iznos od 33.000,00 dinara, prema važećoj AT.

Predsednik veća - sudija

Jelica Bojanić Kerkez s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković