Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž4 11/24 od 20.03.2024. godine, u stavu prvom izreke, odbijena je žalba tuženog i potvrđena presuda Višeg suda u Beogradu P4 384/22 od 09.10.2023. godine, u stavu prvom izreke. Stavom drugim izreke, odbačena je kao nedozvoljena žalba tuženog izjavljena protiv odluke iz stava drugog izreke presude Višeg suda u Beogradu P4 384/22 od 09.10.2023. godine. Stavom trećim izreke, ukinuto je rešenje o troškovima postupka sadržano u stavu trećem izreke presude Višeg suda u Beogradu P4 384/22 od 09.10.2023. godine i predmet u tom delu vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.

Protiv pravnosnažnog dela drugostepene presude, tuženi je izjavio blagovremenu reviziju sa pozivom na odredbu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Odredbom člana 404. stav 1. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23) propisano je da je revizija izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene odluke koja ne bi mogla da se pobija revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana, radi ujednačavanja sudske prakse, kao i ako je potrebno novo tumačenje prava (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda, u konkretnom slučaju ispunjeni su uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tužioca a radi ujednačavanja sudske prakse. Naime, prema odredbi čl. 5 Tarife naknada koju od korisnika naplaćuje OFPS (Sl. Glasnik RS br. 53/2008, 74/2008, 82/2008 – ispr.) korisnik je pravno ili fizičko lice koje na teritoriji Republike Srbije, obavljajući svoju registrovanu delatnost, javno koristi repertoar OFPS, kao i svako drugo lice koje javno koristi repertoar OFPS. Iz citirane odredbe jasno proizilazi da obaveza plaćanja naknade primarno nastaje vezano za obavljanje registrovane delatnosti privrednog subjekta (pravnog lica ili preduzetnika). Sobzirom da preduzetnik nakon brisanja iz registra gubi svojstvo privrednog subjekta, to su za sporove koji se nakon toga pokrenu, pa i povodom naknade iz aktivnog perioda, nadležni redovni sudovi. Otuda, imajući u vidu navedeno, ali i materijalnopravni zaključak ovog suda izražen u odlukama Prev 464/2020 i Prev 851/2021, stoji potreba za ujednačavanjem sudske prakse.

Ispitujući pravilnost pobijane presude granicama određenim odredbom člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je bio vlasnik preduzetničke radnje STKR "Rumabo", registrovane na adresi Novopazarska broj 40, Beograd, osnovane radi obavljanja delatnosti ''trgovina na malo polovnom robom u prodavnicama''. Kontrolom od strane ovlašćenog kontrolora tužioca, izvršenom dana 7.4.2009. godine, utvrđeno je da je u prostoru preduzetničke radnje tuženog vršeno javno saopštavanje fonograma putem radio aparata. Kontrola je izvršena u prisustvu ovlašćenog kontrolora tužioca i majke tuženog, BB, koja je potpisala zapisnik. Tom prilikom obavljen je i telefonski razgovor sa tuženim, koji je upoznat sa pravima i obavezama prema OFPS. Nakon što je utvrdio da tuženi koristi fonograme, tužilac je tuženom izdao račun, dana 30.4.2009. godine na ime jedinstvene naknade za javno saopštavanje fonograma i na njima zabeleženih interpretacija za godinu 2009., sa obavezom da dug izmiri u roku od 7 dana od dana izdavanja računa. Naknada za javno saopštavanje fonograma utvrđena je u iznosu od 7.080,00 rsd, tuženi je 15.07.2009. godine platio iznos od 3.540,00 rsd te je za uplatu ostao iznos od 3.540,00 rsd. Radnja tuženog brisana je iz registra privrednih subjekata Agencije za privredne registre 27.05.2009. godine. Opomenom pred utuženje od 23.12.2015. godine tužilac je pozvao tuženog da izmiri iznos od 7,105,52 rsd, koji iznos čini preostali deo glavnog duga i obračunata kamata.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi pozivom na odredbe članova 123., 125., 127. 152. stav 1 i 153 stav 1, 3 i 5 . Zakona o autorskom i srodnim pravima te odredbe člana 85. Zakona o privrednim društvima, i primenom člana 460. stav 4 ZPP, održavaju na snazi rešenje o izvršenju Drugog osnovnog suda u Beogradu Iiv 378/18 od 03.04.2018. godine u delu kojim je obavezan tuženi da tužiocu isplati iznos od 3.540,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 01.01.2016. godine pa do konačne isplate i troškove izvršenja u iznosu od 7.833,00 dinara. Prilikom ocene prigovora zastarelosti, nižestepeni sudovi zauzimaju stanovište da se na predmetno potraživanje primenjuje opšti rok zastarelosti od 10 godina, te kako se naknada odnosi na potraživanje iz 2009. godine, a predlog za izvršenje podnet je 2018. godine, zaključuju da potraživanje tužioca nije zastarelo.

Vrhovni sud nalazi da je, prilikom ocene prigovora zastarelosti, materijalno pravo pogrešno primenjeno.

Obaveza korisnika predmeta zaštite - da plate naknadu proizvođača fonograma - proizilazi iz odredbe čl. 125 Zakona o autorskom i srodnim pravima („Sl. List SCG“, br. 61/04), koji se u ovom slučaju primenjuje. Ova vrsta prava može se ostvarivati isključivo preko kolektivne organizacije za zaštitu proizvođača fonograma. Tužilac je organizacija za kolektivno ostvarivanje prava proizvođača fonograma (srodnog prava) u smislu odredbe člana 151 Zakona o autorskom i srodnim pravima („Sl. List SCG“, br. 61/04), koja je nastavila sa radom kao organizacija iz čl. 152. i 154. a po prelaznoj odrebi čl. 219. Zakona o autorskom i srodnim pravima („Sl. glasnik RS“, br. 104/2009...). Bitna činjenica za ostvarivanje prava na naknadu za javno saopštavanje fonograma je da takvo postoji, a to je u ovom slučaju utvrđeno.

Prema Tarifi naknada koju od korisnika naplaćuje OFPS (Sl. Glasnik RS br. 53/2008, 74/2008, 82/2008 – ispr.) važećoj u sporno vreme, odredbi čl. 15., naknada za korišćenje predmeta zaštite sa repertoara OFPS putem javnog saopštavanja fonograma i javnog saopštavanja fonograma koji se emituje određena je u jedinstvenom iznosu na godišnjem nivou za kalendarsku godinu, nezavisno od obima korišćenja. Dalje, tarifnim brojevima određena je visina naknade prema unapred definisanim kriterijumima kao što su delatnost (ugostiteljski objekti, kafići, restorani, pekare, diskoteke, sportski prostori, poslovni prostori– banke i sl., prevozna sredstva itd.) i površina objekta. Proizilazi da ova naknada ima karakter godišnje naknade, što znači da obaveza plaćanja dospeva prvog dana naredne godine u odnosu na godinu za koju se utvrđuje, te da se plaća nezavisno od učestalosti i intenziteta korišćenja fonograma. Dakle, visina naknade ne obračunava se niti naplaćuje u zavisnosti od obima korišćenja u određenom vremenskom periodu, već se utvrđuje prema unapred određenim kriterijumima na godišnjem nivou bez obzira na stvarni obim faktičkog saopštavanja fonograma u objektu.

Otuda, ova naknada ima karakter povremenog potraživanja čija karakteristika su sukcesivnost po unapred određenom tempu (godišnje), samostalnost svakog pojedinog davanja jer se istim ne izmiruje deo nekog duga kao kod otplate u obrocima. Dakle, kod ove vrste potraživanja protek određenog perioda (maksimalno godišnjeg) stvara novi dug a ne obavezu izmirenja dela postojećeg kao kod izmirenja na rate.

Najzad, od ove naknade valja razlikovati naknadu koja se u skladu sa Tarifom obračunava po danu održavanja manifestacije (npr. tarifni br. 19, 20, 21) odnosno kada se ne radi o povremenom potraživanju u smislu datog obrazloženja koja zastareva u opštem zastarnom roku

Prema odredbi člana 372. Zakona o obligacionim odnosima potraživanja povremenih davanja koja dospevaju godišnje ili u kraćim određenim razmacima vremena, bilo da se radi o sporednim potraživanjima, kao što je potraživanje kamate, bilo da se radi o takvim povremenim potraživanjima kojima se iscrpljuje samo pravo, kao što je potraživanje izdržavanja, zastarevaju za 3 godine od dospelosti svakog pojedinog davanja.

Sledom navedenog, kako je u pitanju potraživanje godišnje naknade iz 2009. godine koje je delimično i plaćeno iste godine, a kako je predlog za izvršenje podnet 19.02.2018. godine, Vrhovni sud nalazi da je utuženo potraživanje tužioca zastarelo, u smislu člana 372. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je odluku kao u stavu drugom izreke doneo primenom odredbe člana 416. stav 1. Zakona o parničnom postupku.

Odluku o troškovima revizijskog postupka, sadržanu u stavu trećem izreke, Vrhovni sud je doneo na osnovu odredbe člana 165. stav 2., u vezi člana 153. stav 1. i 154. Zakona o parničnom postupku. Tuženom su priznati troškovi na ime sastava revizije od strane punomoćnika advokata u iznosu od 18.000,00, za sastav prigovora i podneska po 9.000,00 rsd, za sastav žalbe 18.000,00 rsd i za pristup na tri ročišta po 10.500,00 rsd sve po AT, na koji način je dobijen iznos kao u trećem stavu. Troškovi na ime sudski taksi nisu dosuđeni jer nisu opredeljeni po visini.

Predsednik veća - sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković