Presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž2 494/25 od 17.12.2025. godine odbijena je kao neosnovana žalba tužioca-protivtuženog i potvrđena presuda Osnovnog suda u Despotovcu P2 116/24 od 14.10.2025. godine.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac-protivtuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja.

Tužena-protivtužilja je podnela odgovor na reviziju.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu odredbe člana 408. ZPP u vezi člana 208. Porodičnog zakona, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog nije osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti. Takođe, neosnovano se sadržinom revizije ukazuje da je drugostepeni sud učinio bitnu povredu iz člana 374. stav 1. u vezi člana 387. stav 1. tačka 3. ZPP, s obzirom da u delu kojim je odbijena žalba, a kojim je odlučeno o poveravanju i izdržavanju maloletnog deteta nije bilo potrebe za ukidanjem prvostepene presude.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, parnične stranke su zasnovale vanbračnu zajednicu 2013. godine i živele u porodičnom domaćinstvu tužioca u selu ... zajedno sa tužiočevim roditeljima. Zajedničko dete stranaka maloletni VV rođen je ...2016. godine u ... . Zbog pogoršanja međusobnih odnosa parničnih stranaka tužena- protivtužilja je napustila porodično domaćinstvo tužioca-protivtuženog i prešla da živi u ... u kući koja je njeno vlasništvo, a koju je dobila na poklon od svog oca, čime je vanbračna zajednica prekinuta. Po prekidu zajednice tužena-protivtužilja je sa sobom povela maloletnog VV, ali ga je na traženje tužioca-protivtuženog vratila, pa je VV nastavio da živi sa ocem u selu ..., gde pohađa ... razred osnovne škole, s tim da dete sada podjednako boravi i kod oca i kod majke. Tužilac-protivtuženi živi u porodičnom domaćinstvu sa ocem i majkom u stambenom objektu površine 175m2, zaposlen je u ... u ... na radnom mestu ... iz ... i ostvaruje zaradu od oko 74.000,00 dinara mesečno. Domaćinstvo tužioca -protivtuženog poseduje imovinu i obradivu zemlju, bavi se baštovanstvom i godišnji prihod je oko 200.000,00 do 250.000,00 dinara, poseduje lokal u ... koji izdaje i mesečna zakupnina je 50 evra. Troškovi domaćinstva tužioca-protivtuženog za grejanje iznose oko 700,00 evra godišnje, a ostale komunalije plaća oko 30.000,00-40.000,00 dinara. Tužilac-protivtuženi je i vlasnik privatne radnje za ... i mesečno po tom osnovu zarađuje oko 35.000,00 dinara. Roditelji su mu poljoprivredni penzioneri sa mesečnim primanjima od po 20.000,00 dinara. Druge zakonske obaveze izdržavanja osim u odnosu na maloletnog VV nema. Tužena- protivtužilja živi u ... u kući koja je u njenom vlasništvu, površine 55m2 u kojoj preko radne nedelje borave i njeni roditelji koji joj pomažu sa namerom da se trajno presele i prošire kuću. Zaposlena je u ... „...“ i mesečno zarađuje oko 50.000,00 dinara. Drugih prihoda nema, niti imovine od koje ostvaruje dodatnu zaradu, njena majka ima penziju oko 30.000,00 dinara, a otac 38.000,00 dinara i finansijski joj pomažu. Domaćinstvo tužene-protivtužilje za grejanje potroši oko 10. metara drva a komunalije plaća oko 6.000,00 dinara. Mesečne potrebe maloletnog VV iznose oko 45.239,50 dinara. Ocenom izveštaja Centra za socijalni rad maloletni VV, koji je učenik ... razreda osnovne škole, je urednog psihofizičkog razvoja, dobro se privikao na obe porodice i nakon prekida vanbračne zajednice stranaka puno vremena provodi i sa ocem i sa majkom. Oba roditelja su jednako motivisana za brigu o detetu i za samostalno vršenje roditeljskog prava, imaju iste uslove i oboje razumeju potrebe deteta. Iako je mlađi od 10 godina, maloletni VV je iskazao svoje mišljenje da živi sa majkom i to tokom razgovora koji je obavljen sa njim na temu njegovog školovanja, interesovanja i načina na koji provodi slobodno vreme, da sa majkom više priča o problemima koje ima i oseća da ga majka bolje razume od oca, kod majke se više druži sa decom i ima veliko dvorište da se igra. Za oca je naveo da je često odsutan od kuće zbog poslovnih obaveza i obaveza oko trenutnog obrazovanja, vreme kada je kod oca uglavnom provodi sam ili u prisustvu babe i dede po ocu. Maloletni VV nije instruiran od strane majke vezano za kontakte sa ocem, dete je samostalno, a u dogovoru sa roditeljima planira kada će provoditi vreme kod oca, odnosno kod majke. Postoji obostrana podobnost roditelja za samostalno vršenje roditeljskog prava, s tim da u poslednje vreme više boravi kod majke, a da roditelji poštuju njegovu želju gde i kada želi da bude. Maletnom VV je potrebna pomoć prilikom izrade domaćih zadataka koju mu pruža majka. Centar za socijalni rad ... je postupao po prijavi PS Despotovac od 24.04.2024. godine za prijavljeno nasilje prema maloletnom detetu, kojom prilikom je tužiocu izrečena mera upozorenja, zato što je konstatovano da dete imalo modrice na leđima i guzi dok je boravilo kod oca.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja pravilno su nižestepeni sudovi primenili materijalno pravo kada su tuženoj-protivtužilji poverili samostalno vršenje roditeljskog prava, a tužioca-protivtuženog obavezali na izdržavanje, odbili tužbeni zahtev da se maloletno dete poveri na samostalno vršenje roditeljskog prava tužiocu- protivtuženom, da se uredi način održavanja ličnih odnosa sa tuženom-protivtužiljom i da se ona obaveže da doprinosi izdržavanju maloletnog deteta iznosom od po 10.000,00 dinara.

Odredbom člana 3. stav 1. Konvencije o pravima deteta (Zakon o ratifikaciji Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta „Službeni list SRFJ“-Međunarodni ugovori broj 15/90 i „Službeni list SRJ“-Međunarodni ugovori broj 4/96 i 2/97), propisano je da u svim aktivnostima koje se tiču dece, od primarnog značaja su interesi deteta, bez obzira na to da li ga sprovode javne ili privatne institucije za socijalnu zaštitu, sudovi, administrativni organi ili zakonodavna tela. Države članice se obavezuju da detetu obezbede takvu zaštitu i brigu koja je neophodna za njegovu dobrobit, uzimajući u obzir prava i obaveze njegovih roditelja, zakonitih staratelja ili drugih pojedinaca koji su pravno odgovorni za dete i preuzimaju u tom cilju sve potrebne zakonodavne i administrativne mere (stav 2).

Porodični zakon je odredbom člana 6. stav 1. propisao da je svako dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta u svim aktivnostima koje se tiču dece. Odredbom člana 77. istog zakona, propisani su uslovi za samostalno vršenje roditeljskog prava, tako što je stavom 3. te odredbe propisano da jedan roditelj vrši sam roditeljsko pravo na osnovu odluke suda kada roditelji ne vode zajednički život, a nisu zaključili sporazum o vršenju roditeljskog prava. Pre nego što donese odluku o zaštiti prava deteta ili o vršenju, odnosno lišenju roditeljskog prava, sud je dužan da zatraži nalaz i stručno mišljenje od organa starateljstva, porodičnog savetovališta ili druge ustanove specijalizovane za posredovanje u porodičnim odnosima, na osnovu odredbe člana 270. Porodičnog zakona. U sporu za zaštitu prava deteta i u sporu za vršenje, odnosno lišenje roditeljskog prava, sud je uvek dužan da se rukovodi najboljim interesom deteta, na osnovu odredbe člana 266. stav 1. Porodičnog zakona.

Dakle, najbolji interes deteta je primaran u ovoj vrsti sporova, a procenjuje ga sud u kojoj proceni mu pomoć pruža organ starateljstva (po potrebi i druga specijalizovana ustanova) svojom procenom ukupnih porodičnih prilika, nakon čega daje predlog o načinu vršenja roditeljskog prava, koji treba da zadovolji navedeni cilj. Procenjujući najbolji interes mal. VV pravilna je odluka nižestepenih sudova da se tuženoj-protivtužilji poveri samostalno vršenje roditeljskog prava, jer je između ostalog poštovana autentična volja maloletnog deteta.

Prema članu 67. Porodičnog zakona – PZ („Službeni glasnik RS“, broj 18/05... 6/15) pravo je ali i dužnost roditelja da se staraju o deci, dok prema članu 154. i 160. stav 1. istog zakona dete ima pravo na izdržavanje od oba roditelja. Visina izdržavanja određuje se prema potrebama deteta, kao poverioca izdržavanja kako to propisuje član 160. stav 2. istog zakona, dok mogućnost roditelja, kao dužnika izdržavanja zavisi od njegovih prihoda, mogućnosti za zaposlenje i sticanje zarade, njegovih ličnih potreba, ali i obaveze izdržavanja drugih lica i drugih okolnosti od značaja za izdržavanje (član 160. stav 3. PZ). Izdržavanje deteta je osnovna obaveza oba roditelja i izričito je propisana članom 73. PZ, a ova obaveza proizlazi iz sadržine roditeljskog prava (član 68. stav 2. PZ) i usko je povezana sa njihovim pravom i dužnošću da decu čuvaju, podižu, vaspitavaju i obrazuju.

Pravilno su procenjene i mesečne potrebe deteta i tužilac-protivtuženi je obavezan da doprinosi izdržavanju mal. maletnog VV na osnovu članova 154. stav 1. i 160. i 162. PZ. Stoga, po oceni Vrhovnog suda, iznos na koji je tužilac-protivtuženi pobijanom odlukom obavezan nije previsoko određen i suprotno navodima revizije ne ugrožava se egzistencija tužioca-protivtuženog kao dužnika izdržavanja s obzirom na njegove materijalne mogućnosti kao dužnika izdržavanja i sopstvene potrebe. Roditelji su u obavezi da dete izdržavaju podjednako, kako roditelj kome je neposredno povereno vršenje roditeljskog prava, tako i roditelj koji se neposredno ne stara o detetu. Otac je isto tako u obavezi da učestvuje u zadovoljenju potreba mal. deteta plaćanjem novčanog iznosa, imajući u vidu da visina izdržavanja treba da omogući najmanje takav nivo životnog standarda za dete kakav uživa roditelj dužnik izdržavanja. Izdržavanje se određuje prema potrebama dece i mogućnostima roditelja, dužnika izdržavanja, pri čemu se vodi računa o minimalnoj sumi izdržavanja saglasno odredbama člana 160. stav 1. i 3. PZ. Minimalna suma izdržavanja predstavlja sumu koju kao naknadu za hranjenika, odnosno za lice na porodičnom smeštaju periodično utvrđuje ministarstvo nadležno za porodičnu zaštitu u skladu sa zakonom (34.799,37 dinara u vreme donošenja prvostepene odluke).

Nisu osnovani navodi u reviziji tužioca-protivtuženog da nije tačan navod drugostepenog suda da je maloletni VV saslušan u prisustvu oba roditelja, već samo u prisustvu majke, čime nije izvršena autentična volja maloletnog deteta. Naime, drugostepeni sud je konstatovao da nije u interesu maloletnog deteta da se sa istim obavlja razgovor u prisustvu oba roditelja, imajući u vidu da je zajednički interviju obavljen sa njima protekao u velikoj meri, tako što je tužilac-protivtuženi optuživao, kritikovao i omalovažavao tuženu, te da je maloletno dete stranaka iskazalo svoje mišljenje da želi da živi sa majkom, ali ne kao odgovor na postavljeno pitanje, već kroz razgovor u vezi njegovog školovanja, interesovanja, načina na koji provodi slobodno vreme, zbog čega je pravilna odluka nižestepenih sudova o poveravanju mal. VV majci na samostalno vršenje roditeljskog prava.

Sa iznetih razloga, saglasno odredbi člana 414. stav 1. ZPP odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o načinu održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog sa maloletnim detetom, nižestepeni sudovi su konstatovali da se neće formalno određivati, već se odvijati spontano, prema željama i mogućnostima roditelja, sa obrazloženjem da nije prihvaćen nalaz i mišljenje Centra za socijalni rad ..., smatrajući da je u najboljem interesu maloletnog deteta da se viđanje odvija spontano, prema željama i mogućnostima roditelja i maloletnog deteta, a sa čim su se parnične stranke saglasile.

Revizijom tužioca-protivtuženog se ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava u vezi odluke nižestepenih sudova u pogledu održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog sa maloletnim VV.

Odredbom člana 9. stav 3. Konvencije o pravima deteta (Zakon o ratifikaciji Konvencije Ujedinjenih nacija o pravima deteta „Službeni list SRFJ“-Međunarodni ugovori broj 15/90 i „Službeni list SRJ“-Međunarodni ugovori broj 4/96 i 2/97), pravo je deteta odvojenog od jednog ili oba roditelja da redovno održava lične odnose i neposredne kontakte sa oba roditelja, osim ako je to u suprotnosti sa najboljim interesom deteta.

Pravo deteta da održava lične odnose sa roditeljem sa kojim ne živi propisano je članom 61. stav 1. Porodičnog zakona. To pravo shodno drugom i trećem stavu istog člana može biti ograničeno samo sudskom odlukom kada je to u najboljem interesu deteta kao i ako postoje razlozi da se roditelj sa kojim dete ne živi potpuno ili delimično liši roditeljskog prava ili u slučaju nasilja u porodici. Prema članu 78. stav 3. Porodičnog zakona, održavanje ličnih odnosa sa detetom je pravo i dužnost roditelja koji ne vrši roditeljsko pravo. Pre nego što donese odluku o zaštiti prava deteta ili o vršenju, odnosno lišenju roditeljskog prava, sud je dužan da zatraži nalaz i stručno mišljenje od organa starateljstva, porodičnog savetovališta ili druge ustanove specijalizovane za posredovanje u porodičnim odnosima, na osnovu odredbe člana 270. Porodičnog zakona.

U konkretnom slučaju, nižestepeni sudovi nisu odredili način održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog sa maloletnim VV, smatrajući da je u najboljem interesu maloletnog deteta da se viđanje odvija spontano prema željama i mogućnostima roditelja i maloletnog deteta, bez obzira što je Centar za socijalni rad predložio način održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog i maloletnog VV.

Imajuću u vidu činjenicu da su odnosi između parničnih stranaka poremećeni, po nalaženju Vrhovnog suda potrebno je urediti način održavanja ličnih odnosa tužioca-protivtuženog sa maloletnim VV imajući u vidu međusobne odnose parničnih stranaka, kao i najbolji interes maloletnog deteta, o čemu se izjašnjavao i Centar za socijalni rad ....

Sa iznetih razloga, pobijane presude su u tom delu ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje u smislu odredbe člana 416. stav 2. ZPP.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka, jer zavisi od odluke o glavnoj stvari.

Predsednik veća - sudija

Branka Dražić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković