Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Ivane Rađenović, Vladislave Milićević, Marine Milanović i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužilaca AA iz ..., BB iz ... i VV iz ..., čiji su zajednički punomoćnici Boško Trivunović i Natalija Trivunović, advokati iz ..., protiv tuženog Grada Novog Sada, koga zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate i utvrđenja, odlučujući o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2820/24 od 10.10.2024. godine, u sednici održanoj 01.10.2025. godine, doneo je

R E Š E NJ E

PRIHVATA SE odlučivanje o reviziji tuženog izjavljenoj protiv presude Apelaconog suda u Novom Sadu Gž 2820/24 od 10.10.2024. godine, kao izuzetno dozvoljenoj.

UKIDAJU SE presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2820/24 od 10.10.2024. godine i presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P 228/2024 od 11.06.2024. godine i predmet VRAĆA prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P 228/24 od 11.06.2024. godine, stavovima prvim i drugim izreke, usvojen je tužbeni zahtev i obavezan tuženi da tužiocima isplati ukupan iznos od 2.146.962,59 dinara na ime naknade za faktički eksproprisane parcele broj ../4, ../10, ../11, ../12 i ../13, sve KO Petrovaradin i to: tužilji AA iznos od 1.092.003,48 dinara, tužilji BB iznos od 364.001,16 dinara i tužiocu VV iznos od 690.957,95 dniara, sve sa zakonskom zateznom kamatom od 11.06.2024. godine do isplate. Stavom trećim izreke, utvrđeno je da je tuženi nosilac prava svojine u ukupno 15996/321420 dela na parcelama iz stava drugog izreke te presude i obavezan je tuženi da u roku od 15 dana od dana pravnosnažnosti presude o svom trošku u evidenciji Republičkog geodetskog zavoda, Službe za katastar nepokretnosti Novi Sad 3, izvrši upis svog prava javne svojine u 15996/321420 dela na navedenim parcelama, a što su tužioci dužni priznati i trpeti. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tuženi da tužiocima kao solidarnim poveriocima naknadi troškove postupka od 416.274,24 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 2820/24 od 10.10.2024. godine stavom prvim izreke, delimično je usvojena žalba tuženog, a delimično odbijena i preinačena je prvostepena presuda u delu odluke o troškovima postupka, tako što je obaveza tuženog na naknadu troškova postupka tužiocima snižena sa iznosa od 416.274,24 dinara na iznos od 399.024,16 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate, dok je u preostalom delu prvostepena presuda potvrđena. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tužilaca za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao izuzetno dozvoljenoj, u smislu člana 404. Zakona o parničnom postupku.

Vrhovni sud je zaključio da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tuženog kao izuzetno dozvoljenoj, a radi ujednačavanja sudske prakse i drugačijeg tumačenja prava, zbog čega je odlučeno kao u stavu prvom izreke.

Ispitujući pobijanu presudu u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“ br. 72/11...10/23), Vrhovni sud je utvrdio da je revizija tuženog osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, kod RGZ SKN Novi Sad 3 u Listu nepokretnosti broj .. KO Petrovaradin upisane su parcela broj ../4 u površini od 1.318 m2, parcela broj ../10 u površini od 518 m2, parcela broj ../11 u površini od 242 m2, parcela broj ../12 u površini od 784 m2 i parcela broj ../13 u površini od 206 m2. Na navedenim parcelama kao titulari prava privatne svojine su upisani tužioci i to: VV u 5148/321420 dela, tužilja AA u 8136/321420 dela i tužilja BB u 2712/321420 dela. Prema informaciji o lokaciji Gradske uprave za urbanizam i građevinske poslove Grada Novog Sada, predmetne parcele su prema Planu generalne regulacije Mišeluka sa Ribnjakom („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 57/2014 i 42/2022) i Planu generalne regulacije Mišeluka 1 u Novom Sadu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 42/2022), u celosti su namenjene za javnu površinu – regulaciju Ulice ... . Parcela br.../4 ukupne površine 1.318 m2 planskom dokumentacijom je ušla u sastav Ulice ...u celosti, a u prirodi je ušla u sastav ulice u površini od 1.036 m2 (78,6% ukupne njene površine). Parcela br.../10 ukupne površine 518 m2, planskom dokumentacijom je ušla u sastav Ulice ...u celosti, a u prirodi je ušla u sastav ulice u površini od 336 m2 (64,9% ukupne njene površine). Parcela br.../11 ukupne površine 242 m2, planskom dokumentacijom je ušla u sastav Ulice ...u celosti, a u prirodi je ušla u sastav ulice u površini od 217 m2 (89,7% ukupne njene površine). Delovi parcela br.../4, br.../10 i br.../11 koji nisu priveden nameni, ograđeni su ogradom i funkcionalno se koriste sa susednim građevinskim parcelama i nisu priveden nameni za javnu i saobraćajnu površinu, a izgrađena ograda predstavlja faktičku regulacionu liniju. Parcela br.../12 ukupne površine 784 m2, planskom dokumentacijom je ušla u sastav Ulice ...u celosti, a u prirodi predstavlja ulicu ...u celosti i koristi se kao javna i saobraćajna površina, kao što je planskom dokumentacijom i namenjeno. Parcela br.../13 ukupne površine 206 m2, planskom dokumentacijom je ušla u sastav Ulice ...u celosti, a u prirodi predstavlja ulicu ...i koristi se kao javna i saobraćajna površina, kao što je planskom dokumentacijom i namenjeno. Sve parcele su opremljene vodnom, elektroenergetskom, telekomunikacionom i gasnom infrastrukturom, dok je saobraćajna površina delimično izgrađena od asfaltnog zastora, a predmetne parcele neometano koristi neograničeni broj lica za javni saobraćaj u delu u kom su privedene nameni za javnu saobraćajnu površinu. Prema proceni Poreske uprave, prosečna tržišna vrednost građevinskog zemljišta iznosi 11.962,53 dinara po 1 m2. Nalazom i mišljenjem veštaka građevinske struke, utvrđena je tržišna vrednost predmetnih parcela izražena u skladu sa suvlasničkim udelima tužilaca i to za tužilju AA u iznosu od 1.092.003,48 dinara, za tužilju BB od 364.001,16 dinara i za tužioca VV od 690.957,95 dinara. Postupak eksproprijacije za predmetne parcele nije vođen, nije doneta odluka o oduzimanju zemljišta, kao ni odluka o određivanju naknade za oduzeto zemljište, niti je tužiocima isplaćena naknada za faktički oduzeto zemljište.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su usvojili tuženi zahtev tužilaca nalazeći da je tuženi dužan da tužiocima isplati utvrđenu naknadu za faljktički oduzete parcele, primenom odredaba člana 58. Ustava Republike Srbije, člana 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda i člana 10. Zakona o javnoj svojini. Ograničenje prava svojine je posledica nečinjenja nadležnih organa tuženog u realizaciji donetih planskih akata i mešanja javne vlasti u pravo tužilaca na mirno uživanje imovine, čime je narušena pravična ravnoteža između opšteg interesa i zaštite tog prava, pošto tužioci usled izostanka bilo kakve naknade, nesigurnosti svog položaja i nepostojanja delotvornih pravnih sredstava trpe prekomerni teret. Pri tome, činjenica da je od predmetnih parcela, koje su planirane za površinu javne namene- ulicu, privedeni nameni utvrđeni delovi tih parcela, nije od značaja na pravo tužilaca da im tuženi isplati tržišnu vrednost za celokupnu površinu navedenih parcela, jer su onemogućeni da u punom obimu ostvaruju svojinska ovlašćenja na zemljištu čiji su vlasnici, što predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, a koja opravdava dosudu novčane naknade u visini tržišne vrednosti parcela u celini.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tuženog ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, zbog čega činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.

U članu 58. Ustava Republike Srbije, jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona. Pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. Zakonom se može ograničiti način korišćenja imovine. Prema članu 1. Protokola 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda svako fizičko i pravno lice ima pravo na neometano uživanje svoje imovine. Niko ne može biti lišen svoje imovine, osim u javnom interesu i pod uslovima predviđenim zakonom i opštim načelima međunarodnog prava. Prethodne odredbe, međutim, ni na koji način ne utiču na pravo države da primenjuje zakone koje smatra potrebnim da bi regulisala korišćenje imovine u skladu s opštim interesima ili da bi obezbedila naplatu poreza ili drugih dažbina ili kazni.

U situaciji kada je zemljište privedeno nameni predviđenoj planskim aktom jedinice lokalne samouprave, to zemljište po sili zakona postaje sredstvo u javnoj svojini. Shodno tome, jedinica lokalne samouprave ima obavezu da zemljište koje je postalo sredstvo javne svojine, izuzimanjem iz poseda ranijeg vlasnika i privođenjem nameni, da mu za to plati odgovarajuću naknadu, a upiše u javnu knjigu svoje pravo svojine.

Imajući u vidu činjenicu da su predmetne parcele br.../4, br.../10 i br.../11 faktički delimično privedene nameni predviđenoj planskim aktom (parcela br. br.../4 u površini od 1.036 m2 što čini 78,6% ukupne njene površine, parcela br.../10 u površini od 336 m2 što čini 64,9% ukupne njene površine i br.../11 u površini od 217 m2 što čini 89,7% ukupne njene površine), a parcele br.../12 ukupne površine 784 m2 i ../13 ukupne površine 206 m2 u celosti privedene nameni predviđenoj planskim aktom s obzirom na to da se ti delovi, odnosno parcele u celini koriste kao ulica (član 2. tačka 12. Zakona o javnim putevima), na taj način je izvršena tzv. faktička eksproprijacija, koja nastaje kada se na zemljištu grade putevi, infrastrukturni i drugi objekti u javnom interesu, iako ne postoji rešenje o eksproprijaciji zemljišta, odnosno njegovom izuzimanju iz poseda. Slednom iznetog, po oceni Vrhovnog suda pravilno je stanovište nižestepenih sudova da, kada je zemljište faktički privedeno nameni u skladu sa planskim aktom i po sili zakona postalo javna svojina, tužioci ne mogu trpeti štetne posledice zato što nadležni organ nije sproveo upravni postupak i doneo rešenje o eksproprijaciji koje bi bilo osnov za isplatu novčane naknade. Tužiocima je time povređeno pravo na imovinu, pa zato imaju pravo na naknadu zbog izvršene faktičke eksproprijacije zemljišta i to za površinu koja je privedena nameni, u kom obimu su lišeni svoje imovine, a po utvrđenoj tržišnoj vrednosti, shodno članu 42. Zakona o eksproprijaciji.

Međutim, kod utvrđenja da se predmetne parcele br.../4, br.../10 i br.../11 delom koriste kao ulica, a preostalim delom nisu privedene urbanističkoj nameni, to se za sada ne može prihvatiti zaključak nižestepenih sudova da je tuženi u obavezi da tužiocima isplati naknadu u visini tržišne vrednosti njihovih predmetnih nepokretnosti u celini.

Naime, postojanje planskog akta kojim je predviđeno da će na predmetnom zemljištu biti izgrađeni javni objekti je uslov da se utvrdi javni interes za eksproprijaciju, a usvajanje planskog akta ne znači da će nužno i doći do njegove realizacije. Pravo države i jedinica lokalne samouprave da planskim aktima vrše urbanističko planiranje, naročito u većim gradovima, nije upitno sa stanovišta zakona (legalnosti) i vrši se u opštem interesu, a planski akt koji nije faktički sproveden ne može biti osnov sticanja prava javne svojine.

U konkretnom slučaju, u postupku je utvrđeno da su preostali delovi parcela br.../4, br.../10 i br.../11, koji nisu priveden svojoj planskoj nameni i nisu sastavni deo ulice, ograđeni i funkcionalno se koriste sa susednim građevinskim parcelama (kao dvorišta), a ograda predstavlja faktičku regulacionu liniju. Na taj način, tužioci nisu deposedirani na celim spornim parcelama, odnosno nisu faktički lišeni u celini svoje imovine i ovlašćenja koja čine sadržinu prava svojine, jer donetim planskim aktom nisu sprečeni da imovinu u tim preostalim delovima drže, koriste je i njome raspolažu u granicama određenim zakonom, u smislu člana 3. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko pravnih odnosa. Stoga, činjenica da je donet planski akt nije dovoljna za zaključak da je zbog postojanja planskih rešenja pravo svojine tužilaca u toj meri ograničeno da vodi obavezi javne vlasti da tužiocima isplati tržišnu vrednost nepokretnosti i za površinu koja nije faktički privedena planiranoj nameni.

Sledom izloženog, da li je vlasniku u takvom slučaju povređeno pravo na mirno uživanje imovine i bez oduzimanja, te da li mu za to pripada pravo na naknadu u kom obimu i u kojoj visini, procenjuje se u zavisnosti od okolnosti svakog konkretnog slučaja, a naročito od toga imajući u vidu prirodu i namenu stvari, na koji je način zemljište korišćeno do donošenja planskog akta, a na koji način nakon donošenja planskih akata i u kojoj meri je takav način korišćenja sada uskraćen ili ograničen zbog toga što su parcele obuhvaćene donetim planskim aktom. Ove činjenice, kao i visinu naknade zbog eventualnog ograničenja prava na mirno uživanje imovine, dokazuje tužilac u skladu sa pravilom iz člana 231. stav 1. ZPP. Kako je izostalo utvrđenje navedenih bitnih činjenica, a pri tom je utvrđena tržišna vrednost predmetnih parcela u skladu sa suvlasničkim udelima tužilaca izražena za svakog tužioca pojedinačno u jednokratnom zbirnom iznosu za sve predmetne parcele, to je Vrhovni sud ukinuo nižestepene odluke i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

Pošto prvostepeni sud postupi po primedbama iz ovog rešenja, ponovo će odlučiti o tužbenom zahtevu tužilaca, pri čemu će imati u vidu da je deo parcela br. ../4, br. ../10 i br. ../11 priveden planskoj nameni, a deo parcela nije, od čega zavisi i ukupna visina naknade koju tužioci traže.

Odluka o troškovima parničnog postupka zavisi od ishoda spora, zbog čega je pobijana presuda ukinuta i u tom delu.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković