U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Mirjane Andrijašević, predsednika veća, Vladislave Milićević i Vesne Mastilović, članova veća, u parnici tužioca AA iz ..., čiji je punomoćnik Suzana Matejić, advokat iz ..., protiv tužene Republike Srbije – Osnovni sud u Leskovcu, koju zastupa Državno pravobranilaštvo - Odeljenje u Leskovcu, radi naknade imovinske štete, odlučujući o reviziji tužioca izjavljenoj protiv presude Višeg suda u Leskovcu Gžrr 856/23 od 23.01.2024. godine, u sednici održanoj 21.02.2025. godine, doneo je

P R E S U D U

PREINAČUJE SE presuda Višeg suda u Leskovcu Gžrr 856/23 od 23.01.2024. godine, tako što se ODBIJA žalba tužene i POTVRĐUJE presuda Osnovnog suda u Leskovcu Prr1 533/22 od 12.09.2023. godine.

OBAVEZUJE SE tužena da tužiocu nadoknadi troškove revizijskog postupka od 88.893,00 dinara, u roku od 15 dana od prijema prepisa ove odluke.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Leskovcu Prr1 533/22 od 12.09.2023. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obavezana tužena da mu na ime naknade imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku u predmetu Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 utvrđene rešenjem Osnovnog suda u Leskovcu R4I 32/22 od 06.07.2022. godine, isplati na ime manje isplaćene zarade sa uvećanjem za minuli rad za period od 01.03.2010. godine zaključno sa 30.06.2012. godine i to: za 2010. godinu – za septembar iznos od 15.840,00 dinara, za oktobar iznos od 15.120,00 dinara, za novembar iznos od 16.720,00 dinara i za decembar iznos od 17.480,00 dinara; za 2011. godinu – za januar iznos od 15.960,00 dinara, za februar iznos od 15.200,00 dinara, za mart iznos od 17.480,00 dinara, za april iznos od 15.960,00 dinara, za maj iznos od 16.720,00 dinara, za jun iznos od 17.952,00 dinara, za jul iznos od 17.136,00 dinara, za avgust iznos od 18.768,00 dinara, za septembar iznos od 17.952,00 dinara, za oktobar iznos od 17.136,00 dinara, za novembar iznos od 17.952,00 dinara i za decembar iznos od 17.952,00 dinara; za 2012. godinu – za januar iznos od 17.952,00 dinara, za februar iznos od 17.136,00 dinara, za mart iznos od 17.952,00 dinara, za april iznos od 17.320,00 dinara, za maj iznos od 21.160,00 dinara, za jun iznos od 17.320,00 dinara, sve sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime neisplaćene naknade za ishranu u toku rada za period od 01.09.2010. godine do 30.06.2012. godine i to: za 2010. godinu – za septembar iznos od 1.650,00 dinara, za oktobar iznos od 11.575,00 dinara, za novembar iznos od 1.650,00 dinara, za decembar iznos od 11.725,00 dinara; za 2011. godinu – za januar iznos od 1.425,00 dinara, za februar iznos od 1.425,00 dinara, za mart iznos od 1.725,00 dinara, za april iznos od 1.350,00 dinara, za maj iznos od 1.500,00 dinara, za jun iznos od 1.650,00 dinara, za jul iznos od 1.575,00 dinara, za avgust iznos od 1.725,00 dinara, za septembar iznos od 1.650,00 dinara, za oktobar iznos od 1.575,00 dinara, za novembar iznos od 1.650,00 dinara i za decembar iznos od 1.650,00 dinara; za 2012. godinu – za januar iznos od 1.500,00 dinara, za februar iznos od 1.425,00 dinara, za mart iznos od 1.650,00 dinara, za april iznos od 1.350,00 dinara, za maj iznos od 1.575,00 dinara, za jun iznos od 1.575,00 dinara, sve sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime neplaćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.09.2010. godine zaključno sa 31.06.2012. godine iznos od po 1.500,00 dinara mesečno sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime troškova parničnog postupka Osnovnog suda u Leskovcu P1 1274/12 iznos od 16.204,50 dinara i na ime troškova izvršnog postupka Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 u iznosu od 6.000,00 dinara. Stavom drugim izreke, obavezana je tužena da tužiocu na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 49.500,00 dinara.

Presudom Višeg suda u Leskovcu Gžrr 856/23 od 23.01.2024. godine, stavom prvim izreke, preinačena je prvostepena presuda tako što je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se obaveže tužena da mu na ime imovinske štete zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku po rešenju Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 isplati: na ime manje isplaćene zarade sa uvećanjem za minuli rad za period od 01.03.2010. godine zaključno sa 30.06.2012. godine i to: za 2010. godinu – za septembar iznos od 15.840,00 dinara, za oktobar iznos od 15.120,00 dinara, za novembar iznos od 16.720,00 dinara i za decembar iznos od 17.480,00 dinara; za 2011. godinu – za januar iznos od 15.960,00 dinara, za februar iznos od 15.200,00 dinara, za mart iznos od 17.480,00 dinara, za april iznos od 15.960,00 dinara, za maj iznos od 16.720,00 dinara, za jun iznos od 17.952,00 dinara, za jul iznos od 17.136,00 dinara, za avgust iznos od 18.768,00 dinara, za septembar iznos od 17.952,00 dinara, za oktobar iznos od 17.136,00 dinara, za novembar iznos od 17.952,00 dinara i za decembar iznos od 17.952,00 dinara; za 2012. godinu – za januar iznos od 17.952,00 dinara, za februar iznos od 17.136,00 dinara, za mart iznos od 17.952,00 dinara, za april iznos od 17.320,00 dinara, za maj iznos od 21.160,00 dinara, za jun iznos od 17.320,00 dinara, sve sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime neisplaćene naknade za ishranu u toku rada za period od 01.09.2010. godine do 30.06.2012. godine i to: za 2010. godinu – za septembar iznos od 1.650,00 dinara, za oktobar iznos od 11.575,00 dinara, za novembar iznos od 1.650,00 dinara, za decembar iznos od 11.725,00 dinara; za 2011. godinu – za januar iznos od 1.425,00 dinara, za februar iznos od 1.425,00 dinara, za mart iznos od 1.725,00 dinara, za april iznos od 1.350,00 dinara, za maj iznos od 1.500,00 dinara, za jun iznos od 1.650,00 dinara, za jul iznos od 1.575,00 dinara, za avgust iznos od 1.725,00 dinara, za septembar iznos od 1.650,00 dinara, za oktobar iznos od 1.575,00 dinara, za novembar iznos od 1.650,00 dinara i za decembar iznos od 1.650,00 dinara; za 2012. godinu – za januar iznos od 1.500,00 dinara, za februar iznos od 1.425,00 dinara, za mart iznos od 1.650,00 dinara, za april iznos od 1.350,00 dinara, za maj iznos od 1.575,00 dinara, za jun iznos od 1.575,00 dinara, sve sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime neplaćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.09.2010. godine zaključno sa 31.06.2012. godine iznos od po 1.500,00 dinara mesečno sa zakonskom zateznom kamatom na svako pojedinačno potraživanje počev od svakog poslednjeg dana u mesecu za prethodni mesec do konačne isplate; na ime troškova parničnog postupka Osnovnog suda u Leskovcu P1 1274/12 iznos od 16.204,50 dinara i na ime troškova izvršnog postupka Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 u iznosu od 6.000,00 dinara. Stavom drugim izreke, obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 40.500,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilac je blagovremeno izjavio reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Revizija je dozvoljena po odredbi člana 403. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23), pa je Vrhovni sud ispitao presudu u smislu člana 408. ovog zakona i utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je ishodovao pravnosnažnu i izvršnu presudu Osnovnog suda u Leskovcu P 1274/12 od 31.01.2013. godine kojom je tužena Škola za osnovno i srednje obrazovanje „11. Oktobar“ iz Leskovca obavezana da mu po osnovu duga po osnovu neisplaćenih zarada i naknada iz radnog odnosa (ishrana u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora) isplati pojedinačne iznose, sa kamatom, navedene u toj odluci, kao i troškove parničnog postupka u iznosu od 16.204,50 dinara. Po predlogu za izvršenje na osnovu navedene izvršne isprave, doneto je rešenje o izvršenju Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 od 25.04.2013. godine, kojim je usvojen predlog za izvršenje i obavezan izvršni dužnik Škola za osnovno i srednje obrazovanje „11. Oktobar“ iz Leskovca da plati dug po toj izvršnoj ispravi, kao i troškove izvršnog postupka. Ovaj postupak nije sproveden pred Osnovnim sudom u Leskovcu, koji je spise predmeta sa zaključkom o nastavku sprovođenja postupka od 20.03.2020. godine dostavio javnom izvršitelju Nenadu Gvozdenoviću iz ... (kada predmet dobija broj II 1956/20). Javni izvršitelj je nastavio postupak izvršenja na pokretnim stvarima izvršnog dužnika (zaključak od 31.08.2020. godine). Popis pokretnih stvari nije određen, a predmetno potraživanje izvršnog poverioda nije namireno. Pravnosnažnim i izvršnim rešenjem Osnovnog suda u Leskovcu R4I 32/22 od 06.07.2022. godine utvrđeno je da je tužiocu kao predlagaču u postupku pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu II 2872/13 povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev u visini iznosa neisplaćene razlike zarade i naknada iz radnog odnosa tužiocu po rešenju Osnovnog suda u Leskovcu I 2872/13 od 25.04.2013. godine (koje sprovodi javni izvršitelj u postupku II 1956/20), sa pripadajućom kamatom, troškovima parničnog postupka i troškovima izvršnog postupka. Po stanovištu prvostepenog suda, tužena je objektivno odgovorna za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog neizvršenja pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka, odnosno potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koja su ostala neizvršena prema dužnicima koji su državne ustanove, po članu 31. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, članu 172. Zakona o obligacionim odnosima i članu 58. Ustava Republike Srbije.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev, izražavajući stanovište da bez obzira što je rešenjem Osnovnog suda u Leskovcu R4I 32/22 od 06.07.2022. godine utvrđeno da je tužiocu kao predlagaču u postupku pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu II 2872/13 povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, tužena nije u obavezi da tužiocu naknadi imovinsku štetu po odredbama Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, jer se predmet nalazi kod Javnog izvršitelja koji nije budžetski korisnik.

Po oceni Vrhovnog suda osnovano se revizijom tužioca pobija stanovište drugostepenog suda zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Zakonom o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku (“Službeni glasnik RS, br 40/15), važećeg u vreme podnošenja tužbe, članom 2. stav 1. propisano je da pravo na suđenje u razumnom roku ima svaka stranka u sudskom postupku što uključuje i izvršni postupak.

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju – ZIO („Službeni glasnik RS“, br 31/11...139/14) koji se u konkretnom slučaju primenjuje shodno odredbi člana 545. važećeg Zakona o izvršenju i obezbeđenju, određeno je da se postupak izvršenja i obezbeđenja pokreće na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti, kada je to zakonom određeno i da izvršenje i obezbeđenje određuje sud ako ovim zakonom nije drukčije određeno, a sprovodi ga sud ili izvršitelj (član 2.), pri čemu je izvršitelj fizičko lice koje imenuje ministar nadležan za pravosuđenje dok u statusu službenog lica sprovodi izvršenje u granicama rešenja o izvršenju i vrši druga ovlašćenja koja su mu ovim zakonom poverena (član 11. tačka 8.). Stranke i učesnik u postupku mogu zahtevati od suda odnosno izvršitelja da otklone nepravilnosti učinjene u toku i povodom sprovođenja izvršenja, da se ako izvršitelj ne postupi po zahtevu iz stava 1. ovog člana u roku od 5 radnih dana stranka ili učesnik u postupku mogu obratiti nadležnom sudu (član 74.).

Sledom navedenih odredaba, postupak izvršenja je zakonom uređen postupak prinudnog ostvarivanja potraživanja koji se po Zakonu o izvršenju i obezbeđenju pokreće na predlog izvršnog poverioca a sprovodi ga sud ili javni izvršitelj, kao poverenik suda. Kako javni izvršitelj postupa kao poverenik suda i kako je sud ovlašćen da otklanja nepravilnosti u radu javnog izvršitelja, to se odgovornost tužene čiji je sud organ, u vezi sa nemogućnošću naplate potraživanja zbog dugog trajanja izvršnog postupka zasniva na činjenici da organ tužene nije postupao u razumnom roku. Zbog toga su, i po oceni Vrhovnog suda, kako to pravilno zaključuje prvostepeni sud ispunjeni uslovi propisani Zakonom o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku za objektivnu odgovornost tužene, bez obzira da li izvršenje sprovodi sud ili ga umesto suda, a u ime države sprovodi javni izvršitelj.

Prema članu 31. stav 3. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivna. To znači da Republika Srbija odgovara za materijalnu štetu nastalu zbog potpunog ili delimičnog neizvršenja pravnosnažnih i izvršnih sudskih odluka, odnosno u stečaju utvrđenih potraživanja zaposlenih iz radnog odnosa koja su bez njihove krivice ostala neizvršena i u postupku stečaja vođenom nad stečajnim dužnikom sa većinskim društvenim ili državnim kapitalom, uz uslov da je prethodno utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku. U pogledu izvršnih dužnika koji ne spadaju u napred navedenu kategoriju, već se radi o fizičkim licima ili pravnim licima koja nisu osnovana na bazi društvenog ili državnog kapitala, svakako je nužno utvrđivati uzročnoposledičnu vezu, između povrede prava na suđenje u razumnom roku i nenaplaćenog potraživanja, te utvrđivati da je upravo isključivi razlog nemogućnosti naplate tih potraživanja neadekvatno postupanje suda. Nužno je dokazati da je dužnik u trenutku pokretanja postupka za naplatu imao dovoljno novčanih sredstava u imovini i da je poštujući redosled isplate mogao da se naplati da je sud efikasno postupao i preduzimao delotvrone radnje u cilju naplate propisane odgovarajućim zakonom o izvršenju („Zaključak o odgovornosti Republike Srbije za naknadu materijalne štete nastale zbog neizvršenja pravnosnažnih sudskih odluka“ dopunjen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda održanoj 27.09.2019. godine).

U konkretnom slučaju, tužilac nije bio u mogućnosti da naplati svoje potraživanje iz radnog odnosa po pravnosnažnoj i izvršnoj sudskoj odluci prema svom poslodavcu – školi koja je javna ustanova koja se finansira iz budžetskih sredstava i čiji je osnivač Republika Srbija u izvršnom postupku (koji traje preko 10 godina), zbog čega je utvrđena povreda prava tužioca na suđenje u razumnom roku u tom postupku, pa je tužena u obavezi da mu naknadi imovinsku štetu u visini nenaplaćenog novčanog potraživanja (glavi dug, kamata, troškovi parničnog postupka i troškovi izvršnog postupka).

Tužilac je uspeo u postupku po reviziji pa mu na osnovu člana 165. stav 2. ZPP, pripadaju troškovi za sastav revizije od strane advokata u iznosu od 27.000,00 dinara i sudske takse za reviziju 24.757,00 dinara i revizijsku odluku 37.136,00 dinara po AT i TT.

Preinačenjem drugostepene presude potvrđena je odluka prvostepenog suda o troškovima postupka koji su tužiocu pravilno odmereni i priznati.

Na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković