Ispitujući pobijanu presudu, u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 72/2011, 49/2013-US, 74/2013- US, 55/2014, 87/2018, 18/2020 i 10/2023 u daljem tekstu: ZPP) Vrhovni sud je ocenio da je revizija prvotužene neosnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Navodima revidenta da je pobijana odluka nerazumljiva, upućuje se na apsolutno bitnu povredu iz odredbe člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku koja ne predstavlja dozvoljeni revizijski razlog. Takođe, nesačinjavanje službene beleške nakon uvida u spise predmeta Agencije za restituciju ne predstavlja povredu iz člana 374. stav 2. tačka 7. ZPP, već formalni nedostatak koji ne utiče na pravilnost odluke, niti može u reviziji da se ističe.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju od strane prvostepenog suda, tužilac je kao nosilac stanarskog prava na stanu broj .. u Beogradu u ul. ... br. .., površine 37 m2, na kom je nosilac prava raspolaganja bio Grad Beograd izvršio zamenu nepokretnosti za stan broj .. u ul. ...br. 5 u Beogradu, na kom je nosilac prava upravljanja bila drugotužena opština Stari Grad. Ova zamena je odobrena zaključkom Komisije za stambena pitanja SP Stari Grad od 26.07.1991. godine, te je tužilac sa drugotuženom dana 18.10.1991. godine zaključio Ugovor o zameni stanova, uz obavezu da plati razliku u prometnim vrednostima stanova. Dana 19.06.1992. godine izvršena je primopredaja stana broj .. u ul. ... br.5 u Beogradu, yz obavezu tužioca da prijavi korišćenje električne energije i da zaključi ugovor o korišćenju stana sa Opštinskim fondom za stanovanje. Tužilac je dana 09.07.1992. godine sa Javnim preduzećem za stambene usluge zaključio ugovor o korišćenju stana br. .. u ul. ... br. 5 na neodređeno vreme, a potom je 30.07.1992. godine zaključio ugovor o sticanju susvojine koji je overen pred Prvim opštinskim sudom u Beogradu 30.07.1992. godine na stanu broj .. u ul. ...b r.5. Ovim ugovorom je drugotužena koja je bila nosilac prava raspolaganja prenela tužiocu pravo susvojine na predmetnom stanu i to u idealnom delu od 54,92/100 što čini 39 m2, dok je drugotužena ostala nosilac prava raspolaganja na 45,08 idealnih delova što čini 32 m2. Opština Stari Grad se saglasila da sticalac susvojine kao nosilac prava raspolaganja na preostalih 45,08/100 idealnih delova stana može dalje da otkupljuje, dok ga u celini ne stekne u svojinu, a shodno odredbama ZOS-a, te se saglasila da , kao nosilac prava raspolaganja na stanu br. .. u ul. ...br.5, kao sticalac susvojine može uknjižiti ovo pravo u zemljišnim knjigama kod nadležnog suda na delu stana na kome je vlasnik. Tužilac je na dan 17.12.1991. godine u potpunosti izvršio isplatu ugovorene razlike u prometnim vrednostima stana. Od dana uvođenja u posed tužilac je zajedno sa članovima svog porodičnog domaćinstva u državini navedenog stana, od 16.07.1992. godine ima prijavljeno prebivalište na adresi u ul. ...br. .., obveznik je poreza za 2017. godinu za predmetnu nepokretnost.

Drugotužena Opština Stari Grad je sa Univerzitetom u Beogradu univerzitetskom zadužbinom dana 14.09.2000. godine pod Ov.848/200 zaključila Ugovor o prenosu prava korišćenja i upravljanja na nepokretnosti na poslovnom prostoru i stanovima u poslovno-stambenoj zgradi u ul. ....br. 5 u Beogradu tako što je pravo upravljanja i korišćenja na nepokretnosti u državnoj svojini preneto bez naknade na Univerzitet u Beogradu univerzitetsku zadužbinu „Veselin Lučić" kojom upravlja Zadužbinski savet Univerziteta u Beogradu. Istim ugovorom Opština Stari grad je dala saglasnost univerzitetskoj zadužbini „Veselin Lučić" da upiše svoje pravo korišćenja na nepokretnosti u državnoj svojini u zemljišnoj knjizi bez njenog prisustva. Rešenjem RGZ, Služba za katastar nepokretnosti Beograd 1 od 14.09.2000. godine dozvoljen je upis prava korišćenja ne nepokretnostima u državnoj svojini u korist zadužbine Veselina Lučića sa udelom 1/1 i to na poslovnom prostoru i stanovima gde spada i stan broj 8, površine 71 m2, na trećem spratu zgrade. U listu nepokretnosti broj ... KO Stari grad i u V listu 1. deo upisana je stambena zgrada za kolektivno stanovanje u ul. ... 5 na kat parceli broj ... a kao nosilac prava korišćenja, na državnoj svojini RS, upisana je Zadužbina Veselina Lučića, Beograd, Studentski trg 1. U V listu 2. deo upisan je stan br. .., levo sa stepeništa, na trećem spratu, dvosoban, na kat.parc ... u ul. ... br.5, a kao nosilac prava korišćenja, na državnoj svojini RS, upisana Zadužbina Veselina Lučića, Beograd, Studentski trg 1.

Ugovor o sticanju susvojine od 30.07.1992. godine izmenjen je odnosno ispravljen Aneksom od 30.06.2016. godine overenim od strane Javnog beležnika. Tužilac je zahtevom od 29.08.2016. godine tražio od drugotužene GO Stari Grad da sa Zadužbinom zaključi Aneks ugovora o prenosu prava korišćenja i upravljanja od 14.09.2000 godine a u cilju pravilnog i zakonitog upisa u javne knjige prava susvojine na stanu br.8, na trećem spratu, levo sa stepeništa u zgradi u ul. ... br. .. u Beogradu. Do podnošenja tužbe u ovoj pravnoj stvari odnosno do zaključena glavne rasprave navedeni Aneks nije zaključen.

Iz rešenja Agencije za restitucijy bpoj 46-001976/2013 od 02.04.2019. godine, utvrđeno je da je navedenim rešenjem odbijen u celosti zahtev Zadužbine Veselina Lučića za vraćanje oduzete imovine, odnosno obeštećenje i to zgrade za kolektivno stanovanje i građevinsko zemljište u ul. ... br. .. u Beogradu i da je rešenjem Ministarstva finansija broj 46-00-00925/2017-13 od 04.06.2019. godine, odbijena žalba podneta protiv rešenja Agencije za restituciju broj 46-001976/2013 od 02.04.2019. godine.

Na osnovu ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom članova 103., 105. i 109. Zakona o obligacionim odnosima i članova 3., 20., 33. i 41. Zakon o osnovama svojinskopravnih odnosa, stanovišta da tužilac kao lice koje je zaključilo ugovor o sticanju susvojine na predmetnom stanu sa drugotuženom i kao višegodišnji držalac nepokretnosti ima pravni interes za podnošenje tužbe, da su tuženi bili nesavesni prilikom zaključena spornih pravnih poslova, odnosno da su bili upoznati ili su prema okolnostima konkretnog slučaja morali biti upoznati da je delom stana već raspolagano u korist tužioca, a da tužilac kao savestan kupac koji je ranije zaključio punovažan ugovor i kome je nepokretnost predata u posed ima jači pravni osnov za sticanje prava susvojine u odnosu na nesavesnog sticaoca koji je kasnije zaključio pravni posao radi sticanja prava korišćenja na istoj nepokretnosti, te da je ništav pravni posao koji za predmet ima prenos prava korišćena od strane lica koje nije vlasnik, pa je prvostepeni sud utvrdio ništavost predmetnog ugovora.

Drugostepeni sud prihvata zaključak prvostepenog suda o ništavosti predmetnog ugovora. Osim toga ističe i dodatne argumente. Prema stanovištu drugostepenog suda, tužilac je po osnovu ugovora o korišćenju stana br. 565/92 od 09.07.1992. godine stekao stanarsko pravo na stanu br. .. površine 71 m2 u ulici ...br. .. u Beogradu, u koji stan se uselio dana 19.6.1992. godine sa članovima porodičnog domaćinstva zajedno sa suprugom i sinovima i od tada stanuje u istom. Stanarsko pravo predstavlja pravo trajnog i nesmetanog korišćenja stana radi zadovoljavanja ličnih i porodičnih stambenih potreba i pravo učešća u upravljanju stambenim zgradama, u smislu člana 2 Zakona o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS", br. 55/90), koji je bio na snazi u vreme kada je tužilac stekao stanarsko pravo. Na osnovu ugovora o sticanju suvojine, overenog pred Prvim opštinskim sudom u Beogradu dana 30.07.1992. godine pod Ov br. 17736/92, tužilac je postao suvlasnik idealnog dela od 39/71 stana br. .. u ulici ... br. 5 u Beogradu, a na preostalom delu stana je ostao nosilac stanarskog prava. Kako tužilac nije zaključio ugovor o otkupu preostalog dela navedenog stana do 31.12.1995. godine, od tog dana je u skladu sa članom 31 Zakona o stanovanju ("Službeni glasnik RS", br. 50/92 sa kasnijim izmenama i dopunama) nastavio da koristi predmetni stan i u preostalom delu koji nije otkupljen, kao zakupac na neodređeno vreme. Tužena opština Stari grad, kao nosilac prava korišćena, u delu na kome tužilac nije stekao svojinu, je uz saglasnost Republičke direkcije za imovinu Republike Srbije spornim ugovorom o prenosu prava korišćenja i upravljanja na nepokretnosti od 14.9.2000. godine na tuženu Zadužbinu Veselina Lučića prenela bez naknade pravo korišćenja nepokretnosti u državnoj svojini i to zgrade u ulici ... br. 5 u Beogradu, u okviru koje je na Zadužbinu preneto i pravo korišćenja na stanu br. .. površine 71 m2 na trećem spratu predmetne zgrade. U vreme zaključena spornog ugovora od 14.09.2000. godine na snazi su bili ugovor o sticanju susvojine na stanu Ov br. 17736/92 od 10.07.1992. godine i ugovor o korišćenu stana br. 562 od 09.07.1992 godine, po osnovu kojih ugovora je tužilac postao suvlasnik idealnog dela od 39/71 navedenog stana, koje pravo se sastoji iz prava držanja, korišćenja i raspolaganja premetnim udelom na stanu, u smislu člana 3. Zakona o osnovama spojinskopravnih odnosa i zakupac na neodređeno vreme idealnog dela od 32/71 predmetnog stana, s obzirom da nije ispunjen nijedan od uslova za prestanak zakupa društvenog stana na neodređeno vreme propisan članovima 33 i 35 Zakona o stanovanju, koji se u skladu sa članom 10 istog zakona primenjuju na ugovore o korišćenju stana zaključene pre stupanja na snagu Zakona o stanovanju. Shodno navedenom, tužena Gradska opština Stari Grad. Ugovorom o prenosu prava korišćenja i upravljanja na nepokretnosti od 14.09.2000. godine nije mogla da, na osnovu člana 5. stav 3. Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije ("Službeni glasnik RS" br. 32/97), važećeg u vreme zaključena predmetnog ugovora, prenese na tuženu Zadužbinu Veselina Lučića pravo korišćenja na stanu br. .. u ulici ... br. 5 u Beogradu, koje pravo nema, jer u trenutku zaključenja navedenog ugovora korisnik predmetnog stana nije bila Gradska opština Stari grad nego tužilac. Kako niko ne može preneti na drugog više prava nego što sam ima, prenos prava korišćena na navedenom stanu od strane opštine Stari grad, koja nije nosilac predmetnog prava, se ima smatrati nedozvoljenim i protivnim načelu autonomije volje, načelu savesnosti i poštenja i načelu zabrane zloupotrebe prava. Imajući u vidu navedeno, ugovor o prenosu prava korišćenja i upravljanja na nepokretnosti od 14.09.2000. godine, kojim se prenosi pravo korišćena na navedenom stanu je ništav.

Revizijom se osporava izneto stanovište nižestepenih sudova. Revident ističe da su sudovi pogrešno primenili odredbe člana 194. ZPP i odredbu člana 109. stav 1. ZOO. Tužilac nema pravni interes za utvrđenje ništavosti predmetnog pravnog posla, s obzirom na to da je učinio nespornim da nema valjan osnov za sticanje prava vlasništva na predmetnoj imovini, na šta je ukazivala i Republika Srbija, ranije trećetužena. Neshvatljivo je na osnovu čega su nižestepeni sudovi utvrdili da Republika Srbija, Republička direkcija za imovinu nije pasivno legitimisana. U vreme kada su prvotuženi i drugotuženi, uz saglasnost Republike Srbije, zaključili Ugovor o prenosu prava korišćenja i upravljanja predmetnom nepokretnošću od 14.09.2000. godine, tužilac nije bio upisan kao nosilac bilo kakvih prava na predmetnoj nepokretnosti, niti je postojao teret u katastru nepokretnosti koji bi sprečio prvotuženu, kao savesnog sticaoca, da zaključi ugovor, posebno jer joj je predmetna nepokretnost oduzeta u postupku nacionalizacije imovine. Postupak restitucije nije pravnosnažno okončan jer je u toku spor pred Upravnim sudom u odnosu na predmetne nepokretnosti, što dodatno ukazuje na nedostatak pravnog interesa tužioca.

Nasuprot revizijskim navodima, po oceni Vrhovnog suda odluke nižestepenih sudova zasnovane su na pravilnoj primeni materijalnog prava. Parnični postupak u odnosu na trećetuženu, Republiku Srbiju, Republičku direkciju za imovinu je pravnosnažno okončan pa su revizijski navodi u pogledu potpune pasivne legitimacije irelevantni. U reviziji se kao i prvostepenom i u drugostepenom postupku ponovo ukazuje na nedostatak pravnog interesa tužioca, koji su nižestepeni sudovi pravilno ocenili kao neosnovan, o čemu su dati detaljni razlozi koje prihvata i Vrhovni sud bez potrebe za ponavljanjem istih. U vreme zaključena spornog ugovora od 14.09.2000. godine na snazi su bili Ugovor o sticanju susvojine na stanu Ov br. 17736/92 od 10.07.1992. godine i Ugovor o korišćenu stana br. 562 od 09.07.1992 godine, po osnovu kojih ugovora je tužilac postao suvlasnik idealnog dela od 39/71 navedenog stana i zakupac na neodređeno vreme idealnog dela od 32/71 predmetnog stana, pa sledi da sporni ugovor nesporno ugrožava stečena prava tužioca. Osim toga, postupak pred Upravnim sudom na koji ukazuje revident, ne predstavlja prethodno pitanje za ovaj spor, jer ne dovodi u pitanje činjenicu da tužilac ima pravni interes da traži utvrđenje ništavosti predmetnog ugovora.

Iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da su tuženi zaključili Ugovor o prenosu prava korišćenja i upravljanja na nepokretnosti na poslovnom prostoru i stanovima u poslovno-stambenoj zgradi u ul. ... br.5 u Beogradu od 14.09.2000. godine u okviru koga je na prvotuženu preneto i pravo korišćenja na stanu br. .. površine 71 m2 na trećem spratu predmetne zgrade, iako drugotuženi u vreme zaključenja tog ugovora nije bio nosilac prava raspolaganja niti je mogao preneti pravo koje nije imao. Prethodno, tužilac je na osnovu ranije zaključenog ugovora sa drugotuženim stekao stvarnopravna ovlašćenja u pogledu iste nepokretnosti. Stoga je pravilan zaključak nižestepenih sudova da je predmetni ugovor između tuženih zaključen suprotno imperativnim normama obligacionog prava, odnosno da je u delu koji se odnosi na spornu nepokretnost ništav u skladu sa odredbama članova 103. i 105. Zakona o obligacionim odnosima.

Iz svega napred navedenog Vrhovni sud je, primenom člana 414. stava 1. ZPP, odlučio kao u izreci.

Predsednik veća-sudija

Tatjana Matković Stefanović, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković