Rev2 1125/2023 3.5.9

Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev2 1125/2023
21.12.2023. godina
Beograd

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dragane Marinković, predsednika veća, Marine Milanović i Zorice Bulajić, članova veća, u parnici tužilje AA iz ..., čiji je punomoćnik Gavro Dimitrijević, advokat iz ..., protiv tužene Predškolske ustanove „Radosno detinjstvo“ iz Novog Sada koju zastupa Pravobranilaštvo Grada Novog Sada, radi isplate, odlučujući o reviziji tužilje izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 3851/22 od 05.01.2023. godine, u sednici veća održanoj 21.12.2023. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao oneosnovana, revizija tužilje izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 3851/22 od 05.01.2023. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P1 2964/21 od 21.06.2022. godine, stavom prvim izreke usvojen je tužbeni zahtev pa je stavom drugim izreke obavezana tužena da tužilji na ime naknade troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.10.2018. godine do 31.01.2022. godine isplati pojedinačne mesečne iznose sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti pa do isplate, bliže navedene u ovom stavu. Stavom trećim izreke obavezana je tužena da tužilji isplati troškove parničnog postupka u ukupnom iznosu od 80.204,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od izvršnosti presude do isplate. Stavom četvrtim izreke odbijen je zahtev tužilje u pogledu zakonske zatezne kamate na troškove parničnog postupka za period od presuđenja pa do konačne isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 3851/22 od 05.01.2023. godine, usvojena je žalba tužene i prvostepena presuda preinačena tako što je odbijen tužbeni zahtev za obavezivanje tužene da tužilji za period od 01.10.2018. godine do 31.01.2022. godine isplati naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, odbijen zahtev tužilje za naknadu troškova prvostepenog postupka i obavezana tužilja da tuženoj naknadi troškove prvostepenog postupka u iznosu od 37.142,00 dinara i da joj naknadi troškove drugostepenog postupka u iznosu od 32.284,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilja je blagovremeno izjavila reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava i bitne povrede odredaba parničnog postupka.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...10/23), u vezi člana 92. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, broj 10/23) i ocenio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilja je u utuženom periodu bila zaposlena kod tužene na radnom mestu ... sa koeficijentom za obračun i isplatu plate 6,30. Tužena je tužilji u ovom periodu plata obračunavana u skladu sa Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama tako što je koeficijent radnog mesta množila sa propisanom osnovicom za dati mesec pa pošto je tako obračunata osnovna zarada bila manja od minimalne zarade, to je tužena vršila korekciju doplatom do minimalne zarade te je tužilji isplaćivala zaradu u visini minimalne zarade. Na obračunskim listama u utuženom periodu tužilji nije iskazivana naknada na ime troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Visina traženih naknada utvrđena je na osnovu nalaza i mišljenja sudskog veštaka prema kriterijuma iz tada važećih Posebnih kolektivnih ugovora u Republici Srbiji kojima je propisano da zaposlenom pripada naknada trošokva za ishranu u toku rada u visini od 250,00 dinara bruto po danu i naknada troškova za regres za korišćenje godišnjeg odmora u visini od 1/12 minimalne zarade na mesečnom nivou.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev smatrajući da naknada troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora nisu sadržani u koeficijentu radnog mesta tužilje s obzirom na to da je tužena tužilji isplaćivala platu u visini minimalne zarade i da je stoga dužna da joj tražene naknade isplati u iznosu utvrđenom veštačenjem, a prema kriterijumima iz Posebnih kolektivnih ugovora u Republici Srbiji važećih u utuženom periodu, a u nedostatku parametara i opštih akata koji su bili na snazi kod tužene u spornom periodu.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev iz razloga što su u skladu sa članom 4. stav 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, koji je lex specialis u odnosu na Zakon o radu, ove naknade sadržane u koeficijentu za obračun plata što znači da se iste ostvaruju kroz obračun i isplatu plata usled čega nema osnova da se primenjuje najpovoljniji kriterijum odnosno parametri u trenutno važećim Posebnim kolektivnim ugovorima u Republici Srbiji.

Po oceni Vrhovnog suda, odluka drugostepenog suda zasnovana je na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Odredbom člana 187. stav 3. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja („Službeni glasnik RS“ broj 88/17...6/20) propisano je da se na utvrđivanje i obračun plata, naknada i dodataka zaposlenih u ustanovi primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama.

Zakon o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“ broj 34/01...157/20) propisuje način utvrđivanja plata, dodataka, naknada i ostalih primanja zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 1. stav 1. tačka 3.). Odredbom člana 3. stav 1. istog Zakona propisano je da osnovicu za obračun i isplatu plate utvrđuje Vlada, osim za predsednika Republike, narodne poslanike i imenovana, postavljena i zaposlena lica u službama predsednika Republike i Narodne Skupštine Republike Srbije, dok je odredbom člana 4. stav 1. istog Zakona propisano da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, a stav 2. istog člana propisuje da koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Poseban kolektivni ugovor za zaposlene u ustanovama predškolskog vaspitanja ili obrazovanja čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ broj 43/17 ... 97/20, koji je važio do 13.07.2020. godine) u odredbi člana 35. propisuje da zaposleni ima pravo na platu u skladu sa zakonom (stav 1.), da se plata zaposlenog utvrđuje na osnovu osnovice za obračun plate, koeficijenta, dodatka na platu i obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata u skladu sa Zakonom (stav 2.). Odredbom člana 36. navedenog Kolektivnog ugovora propisano je da osnovna plata zaposlenih predstavlja proizvod osnovice i koeficijenta u skladu sa Zakonom, a koje odredbe su sadržane i u odredbama članova 36. i 37. važećeg Kolektivnog ugovora za zaposlene u ustanovama predškolskog vaspitanja i obrazovanja čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ broj 97/20 od 07.07.2020. godine).

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“ broj 24/05...95/18) u odredbi člana 118. stav 1. propisano je da zaposleni ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu i to, između ostalog, za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način (tačka 5.) i regres za korišćenje godišnjeg odmora (tačka 6.), dok prema stavu 2. istog člana visina troškova iz stava 1. tačka 5. ovog člana mora biti izražena u novcu. Odredbe ovog Zakona primenjuju se i na zaposlene u državnim organima, organima teritorijalne autonomije i lokalne samouprave i javnim službama, ako zakonom nije drugačije određeno na osnovu odredbe člana 2. stav 2. tog Zakona.

Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama („Službeni glasnik RS“ broj 44/01...19/21), koju je Vlada Republike Srbije donela na osnovu člana 8. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, utvrđeni su koeficijenti za obračun plata zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave. Odredbom člana 2. stav 1. tačka 1. ove Uredbe utvrđeni su koeficijenti za obračun plata zaposlenih iz člana 1. ove uredbe koja se primenjuje na zaposlene u osnovnom obrazovanju. U konkretnom tužilja je zaposlena u predškolskoj ustanovi pa se na utvrđivanje i obračun njene plate, kao i naknade i dodataka po osnovu rada prema odredbi člana 187. stav 3. Zakona o osnovama sistema obrazovanja i vaspitanja primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama.

Suprotno revizijskim navodima supsidijarna primena Zakona o radu propisana je samo za slučaj kada posebnim zakonom položaj, prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih nisu drugačije uređeni. Pošto poseban zakon, Zakon o platama u državnim organima i javnim službama propisuje da koeficijent za obračun plate sadrži dodatak za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, to ova odredba posebnog zakona isključuje primenu opšte norme iz Zakona o radu. Posebnim kolektivni ugovor za zaposlene u ustanovama predškolskog vaspitanja ili obrazovanja čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave nije predviđeno pravo zaposlenih na naknadu troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Dakle kako na osnovu člana 4. stav 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama kao lex specialis proizlazi da su primanja po osnovu naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora sadržane u koeficijentu kao jednom od elemenata plate, to ne postoji pravni osnov za ostvarivanje predmetnog prava tužilje. Taj osnov ne postoji ni u opštem aktu.

Stoga je pravilan zaključak drugostepenog suda da tužilji ne pripada pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, pošto su te naknade sadržane u koeficijentu njene plate, pa je stoga činjenica da je tužilji u spornom periodu isplaćivana minimalna zarada na osnovu odredbe članova 35. i 36. (odnosno 36. i 37.) Posebnog kolektivnog ugovora za zaposlene u ustanovama predškolskog vaspitanja ili obrazovanja čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave bez uticaja je na drugačiju odluku jer ona ne aktivira prava iz Zakona o radu kao opšteg zakona.

Pravilno je odlučeno i o naknadi troškova postupka, na osnovu člana 165. stav 2., u vezi članova 153. stav 1., 154. i 162. ZPP.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković