ODBACUJE SE kao nedozvoljena revizija tuženog izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1370/22 od 16.09.2022. godine u preostalom delu stava prvog izreke u odnosu na novčano potraživanje na ime neisplaćenog uvećanja zarade za rad noću, neisplaćenog dela naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada, obračuna i uplate pripadajućih doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, doprinosa za zdravstveno osiguranje i doprinosa za slučaj nezaposlenosti i odluci o troškovima postupka.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P1 1468/21 od 25.01.2022. godine, stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev tužioca i obaezan tuženi da mu na ime neisplaćenog uvećanja zarade za rad noću u periodu od 01.06.2018. godine do 30.09.2018. godine isplati ukupan iznos od 8.923,20 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 20.01.2021. godine do isplate i obračunatu zakonsku zateznu kamatu na navedeni iznos do 19.01.2021. godine u visini od 2.149,01 dinara. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime neisplaćenog dela naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada u periodu od 01.06.2018. godine do 30.09.2018. godine isplati ukupan iznos od 39.700,00 dinar sa zakonskom zateznom kamatom od 20.01.2021. godine do isplate i obračunatu zakonsku zateznu kamatu na navedeni iznos do 19.01.2021. godine u iznosu od 9.527,43 dinara. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime sticanja bez osnova isplati ukupan iznos od 22.598,82 dinara u pojedinačnim mesečnim iznosima sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog iznosa do isplate. Stavom četvrtim izreke, obavezan je tuženi da u korist tužioca na dosuđeni iznos od 8.923,20 dinara iz stava prvog izreke presude, obračuna i uplati pripadajuće doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje, doprinose za zdravstveno osiguranje Republičkom fondu za zdravstveno osiguranje i doprinose za slučaj nezaposlenosti Nacionalnoj službi za zapošljavanje za period od 01.06.2018. godine do 30.09.2018. godine po stopi važećoj na dan uplate. Stavom petim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 83.033,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti odluke do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1 1370/22 od 16.09.2022. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena prvostepena presuda. Stavom drugim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova drugostepenog postupka.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu reviziju je blagovremeno izjavio tuženi zbog bitne povrede odredaba parničkog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije tuženog na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 18/20 i 10/23), Vrhovni sud je nalazi da su ispunjeni uslovi za odlučivanje o reviziji tuženog kao izuzetno dozvoljenoj u smislu člana 404. stav 1. ZPP, a radi ujednačavanja sudske prakse u pogledu odlučivanja o tužbenim zahtevima iz istovetnog činjeničnog i pravnog osnova radi sticanja bez osnova naknade troškova stručnog osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja za rad. Iz iznetih razloga je odlučeno kao u stavu prvom izreke, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP.

Vrhovni sud je ispitao pravnosnažnu presudu donetu u drugom stepenu u pobijanom delu kojom je odlučeno o tužbenom zahtevu radi sticanja bez osnova, primenom člana 408. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11 i 18/20) i našao da je revizija osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Nema ni bitne povrede iz člana 374. stav 1, u vezi sa članovima 8. i 383. ZPP na koju se ukazuje u reviziji, s obzirom da je pobijana odluka zasnovana na činjeničnom stanju koje je utvrđeno ocenom dokaza izvršenom od strane prvostepenog suda, dajući ocenu o pravnom značaju činjenica bitnih za primenu materijalnog prava.

Prema činjeničnom stanju, tužilac je bio u radnom odnosu kod tuženog na osnovu ugovora o radu na određeno vreme zaključenih u periodu od 01.06.2018. godine do 30.09.2018. godine. Tim ugovorima ugovorena je cena radnog časa u visini minimalne zarade radi obavljanja poslova službenika obezbeđenja u sektoru „NIS“ ... . Rešenjem tuženog od 24.09.2018. godine tužiocu je prestao radni odnos na određeno vreme dana 30.09.2018. godine, zbog isteka roka na koji je zasnovan. Pre zasnivanja radnog odnosa na određeno vreme, tužilac je sa tuženim zaključio više ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju i to od 20.09.2017. godine, od 24.11.2017. godine, od 18.01.2018. godine i 13.04.2018. godine, sve u svojstvu lica koje se stručno osposobljava i tuženog kao poslodavca, radi osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja i veština za samostalni rad na poslovima fizičko-tehničkog obezbeđenja, a trajanju od po tri meseca. Tim ugovorima predviđeno je da će se o sprovođenju programa za stručno osposobljavanje i usavršavnje starati odgovarajući rukovodilac ogranizacione jedinice i obezbediti licu koje se stručno osposobljava polaganje stručnog ispita. Tužilac kao lice koje se stručno osposobljava i usavršava, dužan da se pridržava opštih akata poslodavca, da se prema radu i zaposlenima odnosi korektno, disciplinovano i odgovorno i da se uklopi u organizaciju rada i metode rada poslodavca, te da ima pravo na novčanu naknadu u iznosima opredeljenim u svakom od tih ugovora (neto po času), koja se ne smatra zaradom u smislu zakon, kao i druga prava u skladu sa zakonom i opštim aktom poslodavca. Iz Odluke tuženog od 14.02.2016. godine utvrđeno je da se tuženi obavezao da za zaposlene službenike obezbeđenja u skladu sa Zakonom o privatnom obezbeđenju, a na osnovu njihove molbe, u celosti plati troškove obuke i polaganja stručnog ispita za vršenje poslova privatnog obezbeđenja (stav 1.). Zaposleni nakon što su upoznati da troškove licenciranja snose sami, obratili su se poslodavcu i postigli dogovor da poslodavac snosi troškove obuke, kao i da će iznos koji je poslodavca uplatio za njih, vratiti u mesečnim ratama odbijanjem od zarade (stav 2. Odluke). Zaposleni su svojim potpisom na izjavi o prihvatanju licenciranja i izjavi o dinamici odbijanja od zarada potvrdili da troškove obuke i polaganja stručnog ispita za vršenje poslova privatnog obezbeđenja snose sami (stav 3. Odluke). Tužilac je u svojeručno potpisanoj izjavi od 20.09.2017. godine u kojoj je naveo da želi da započne proces obuke radi sticanja licence neophodne za obavljanje poslova službenika obezbeđenja, u skladu sa odredbama Zakona o privatnom obezbeđenju, da je upoznat da će sam snositi troškove licenciranja i da ukoliko odustane za vreme programa licenciranja (obuka i polaganje stručnog ispita) od daljeg usavršavanja, ne može da ostvari pravo na refundaciju troškova. Na osnovu potpisanih izjava tužioca od 31.10.2017. godine i 17.01.2018. godine utvrđeno je da je tužilac saglasan da tuženi umanji njegov lični dohodak na ime troškova licenciranja prema vrednosti i po dinamici koja je bliže označena u sadržaju tih izjava. Tuženi je te troškove licenciranja obustavljao od iznosa mesečnih primanja na ime naknade koja je tužiocu isplaćivana za vreme stručnog osposobljavanja i usavršavanja, a koji su iskazani u obračunskim listama kao posebna stavka (licenca) i novčani iznosi koji se na nju odnose ( za obuku, takse za licenciranje, polaganje i ponovno polaganje ispita). Nakon sticanja navedene licence, tužilac je kod tuženog zasnovano radni odnos na određeno vreme 01.06.2018. godine.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom odredbama članova 49. i 164. Zakona o radu i člana 8. Zakona o privatnom obezbeđenju, usvojili tužbeni zahtev za refundaciju iznosa koji je tuženi obustavio od zarade tužiocu na ime troškova obuke i polaganja stručnog ispita radi sticanja potrebne licence, s obzirom na to da tužilac nije odustao od stručnog usavršavanja, da je stekao licencu, da istu koristi i dalje u drugim privrednim društvima, a da je navedenim zakonskim normama ostavljena mogućnost da te troškove snosi i pravno lice kod kog je lice koje polaže ispit zaposleno.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovano se revizijom tužene ukazuje da su nižestepeni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada su obavezali tuženog da tužiocu na ime sticanja bez osnova isplati tražene mesečne iznose.

Prema odredbi člana 49. stav 1. i 3. Zakona o radu, poslodavac je dužan da zaposlenom omogući obrazovanje, stručno osposobljavanje i usavršavanje kada to zahteva potreba procesa rada i uvođenje novog načina i organizacije rada. Troškovi obrazovanja, stručnog osposobljavanja i usavršavanja obezbeđuju se iz sredstava poslodavca i drugih izvora u skladu sa zakonom i opštim aktom.

Odredbama Zakona o privatnom obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 104/13... 42/15), propisano je da poslove privatnog obezbeđenja mogu vršiti pravna lica, preduzetnici i fizička lica koja imaju licencu za vršenje poslova privatnog obezbeđenja izdatu od strane ministarstva (član 8.), da troškove organizovanja i sprovođenja stručnih ispita snosi lice koje polaže stručni ispit, odnosno pravno lice kod kog je lice koje polaže ispit zaposleno (član 14. stav 5.), te da položena licenca uslov za obavljanje poslova službenika obezbeđenja od 01.01.2017. godine (član 88.).

Članom 201. Zakona o radu, predviđena je mogućnost angažovanja lica van radnog odnosa, dakle bez zasnivanja radnog odnosa pod određenim uslovima i to ugovorom o stručnom osposobljavanju radi obavljanja pripravničkog staža, odnosno polaganja stručnog ispita, kad je to zakonom, odnosno pravilnikom predviđeno kao poseban uslov za samostalan rad u struci i ugovorom o stručnom usavršavanju radi stručnog usavršavanja i sticanja posebnih znanja i sposobnosti za rad u struci, odnosno obavljanja specijalizacije, za vreme utvrđeno programom usavršavanja, odnosno specijalizacije, u skladu sa posebnim propisom. Poslodavac licu na stručnom osposobljavanju ili usavršavanju može da obezbedi novčanu naknadu i druga prava, u skladu sa zakonom, opštim aktom ili ugovorom o stručnom osposobljavanju i usavršavanju. Oba ugovora se zaključuju u u pisanom obliku a navedena novčana naknada ne smatra se zaradom u smislu Zakona o radu.

U konkretnom slučaju prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u svojstvu lica koje se stručno osposobljava, a radi osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja i veština za samostalni rad na poslovima fizičko- tehničkog obezbeđenja, sa tuženim zaključio više ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju dana 20.09.2017. godine, 24.11.2017. godine, 18.01.2018. godine i 13.04.2018. godine. Takvo angažovanje po navedenim ugovorima je rad van radnog odnosa, za koji je ostvario ugovorenu novčanu naknadu. Tužiocu je kao licu na stručnom osposobljavanju i usavršavanju, omogućeno kao i zaposlenima kod tuženog koji su obavljali poslove fizičko-tehničkog obezbeđenja, da tuženi prethodno (u celini) plati troškove obuke i polaganja stručnog ispita, odnosno stisanja licence za vršenje poslova privatnog obezbeđenja, što je uslov za obavljanje tih poslova u skladu sa navedenim posebnim propisom Zakonom o privatnom obezbeđenju i istovremeno je pisanim izjavama prihvatio da te troškove nadoknadi tuženom, tako što će se njegova primanja na ime troškova licenciranja umanjiti prema vrednosti i po dinamici koja su bliže označena u sadržaju tih izjava.

Sledom iznetog, imajući u vidu pravnu prirodu zaključenih ugovora o stručnom osposobljavanju i usavršavanju kojima se ne zasniva radni odnos, kao i sadržinu angažovanja tužioca kod tuženog po osnovu tih ugovora, to tužilac u svojstvu lica koje se stručno osposobljava, a radi osposobljavanja, usavršavanja i sticanja posebnih znanja i veština za samostalni rad na poslovima fizičko- tehničkog obezbeđenja i s tim u vezi sticanja licence, nije zaposleno lice kod tuženog, zbog čega nema uslova za primenu odredbe člana 49. stav 3. Zakona o radu i člana 14. stav 5. Zakona o privatnom obezbeđenju, kako to pogrešno zaključuju nižestepeni sudovi, pri tom imajući u vidu da je nakon sticanja licence tužilac od od 01.06.2018. godine do 30.09.2018. godine bio u radnom odnosu kod tuženog. Osim toga, po oceni Vrhovnog suda ne može se prihvatiti ni stanovište nižestepenih sudova da izjava tužioca od 20.09.2017. godine (u kojoj navodi da ukoliko odustane za vreme programa licenciranja od daljeg usavršavanja neće ostvariti pravo na refundaciju troškova) ustanovljava obavezu tuženog da tužiocu isplati predmetno novčano potraživanje. Ovo iz razloga što se radi o jednostranoj izjavi, a zaključenim ugovorima o stručnom osposobljavanju i usavršavanju, tuženi takvu obavezu nije preuzeo.

Kako se u konkretnom slučaju ne radi o zakonskoj, niti ugovornoj obavezi tuženog da snosi troškove organizovanja i sprovođenja stručnih ispita, a koji su uz saglasnost tužioca sukcesino u mesečnim iznosima obustaljani od njegove ugovorene novčane naknade, to tužilac neosnovano potražuje naplaćeni novčani iznos sa zateznom zakonskom kamatom u smislu članova 210. i 214. ZOO.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, Vrhovni sud je odlučio kao u stavu drugo izreke.

Odlučujući o dozvoljenosti izjavljene revizije tuženog na osnovu člana 404. stav 2. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 ... 18/20 i 10/23), po oceni Vrhovnog suda, nisu ispunjeni uslovi za odlučivanje o posebnoj reviziji tuženog u odnosu na odluku o tužbenom zahtevu za isplatu uvećane zarade za rad noću i neisplaćenog dela naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada u spornom periodu od 01.06.2018. godine do 30.09.2918. godine, jer u tom delu pobijana drugostepena presuda ne odstupa od prakse sudova u istim činjenično-pravnim sporovima, niti je potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili pravna pitanja u interesu ravnopravnosti građana. Nema potrebe ni za novim tumačenjem primenjenog materijalnog prava – odredbe člana 108 stav 1. tačka 2. i člana 118 stav 1. tačka 1. Zakona o radu i odredaba Pravilnika o radu tuženog, a kod utvrđenja da je tužilac u utuženom periodu ostvario časove noćnog rada koji nije vrednovan pri utvrđivanju osnovne zarade, te da tužiocu za dane prisustva na radu (čije je prebivalište u ... a mesto rada u ...), tuženi nije u punom iznosu isplatio troškove prevoza za dolazak i odlazak sa rada.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 404. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu trećem izreke.

Vrhovni sud je ispitao dozvoljenost izjavljene revizije primenom odredbe člana 410. stav 2. tačka 5. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11...18/20) i našao da revizija tužene nije dozvoljena.

Odredbom člana 403. stav 3. Zakona o parničnom postupku (''Službeni glasnik RS'' br. 72/11...18/20) propisano je da revizija nije dozvoljena u imovinsko pravnim sporovima ako vrednost predmeta spora pobijanog dela ne prelazi dinarsku protivvrednost 40.000 evra, po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe.

Tužilac je tužbu podneo 03.03.2021. godine. Vrednost predmeta spora u pobijanom delu iznosi 48.623,20 dinara.

Ovaj spor ne odnosi se na zasnivanje, postojanje i prestanak radnog odnosa iz člana 441. Zakona o parničnom postupku, već na potraživanje u novcu na ime isplte uvećane zarade za rad noću i neisplaćenog dela naknade troškova za dolazak i odlazak sa rada. Kako vrednost predmeta spora pobijanog dela pravnosnažne odluke očigledno ne prelazi dinarsku protivvrednost od 40.000,00 evra po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan podnošenja tužbe, izjavljena revizija nije dozvoljena.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 413. Zakona o parničnom postupku odlučeno je kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković