Apelacioni sud u Novom Sadu je, presudom Gž1 1160/20 od 07.12.2020. godine, stavom prvim izreke žalbu tužioca delimično usvojio, žalbu tuženog usvojio i presudu Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P1 103/17 od 16.01.2020. godine u usvajajućem i odbijajućem delu tužbenog zahteva za naknadu štete zbog izgubljene zarade, na uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje i naknadu troškova postupka (stav 2, 3, 4, 5 i 8 izreke) ukinuo i u ukinutom delu predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno suđenje. Stavom drugim izreke, žalba tužioca u preostalom delu je odbijena i prvostepena presuda u odbijajućem delu tužbenog zahteva za naknadu štete zbog izmakle dobiti (stav 6 izreke) potvrđena.

Presudom Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P1 566/20 od 20.12.2021. godine, ispravljenom rešenjem tog suda od 05.07.2022. godine, stavom prvim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime naknade štete zbog izgubljene zarade za period od 04.12.2001. godine do 03.02.2017. godine isplati iznos od 8.609.225,32 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od 02.11.2021. godine do isplate, kao i iznos od 11.726.153,23 dinara na ime utvrđene zakonske zatezne kamate za ceo period docnje. Stavom drugim izreke, obavezan je tuženi, kao pravni sledbenik „Sintelon“ a.d. da za tužioca uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje za period od 04.12.2001. godine do 03.02.2017. godine i to: doprinose po zbirnoj stopi na teret zaposlenog u iznosu od 2.257.108,03 dinara, doprinose po zbirnoj stopi na teret poslodavaca u iznosu od 2.164.524,74 dinara, oba iznosa uvećana za kamatu koja se obračunava na neplaćene javne prihode, počev od 02.11.2021. godine, utvrđenu kamatu na javne prihode počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa do 01.11.2021. godine u iznosu od 9.774.252,58 dinara. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 1.289.103,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana izvršnosti presude do isplate.

Apelacioni sud u Novom Sadu je, presudom Gž1 2442/22 od 30.11.2022. godine, stavom prvim izreke, delimično preinačio rešenje o troškovima postupka sadržano u presudi Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P1 566/20 od 20.12.2021. godine, ispravljenoj rešenjem od 05.07.2022. godine i odbio zahtev tužioca za naknadu troškova postupka preko iznosa od 642.603,00 dinara sa zateznom kamatom od dana izvršnosti do isplate. Stavom drugim izreke, prvostepena presuda je potvrđena u preostalom delu i žalba tuženog i žalba tužioca u celosti odbijene kao neosnovane. Stavom trećim izreke, odbijen je zahtev tuženog za naknadu troškova žalbenog postupka.

Protiv pravnosnažnih presuda donetih u drugom stepenu tuženi je blagovremeno izjavio reviziju i to protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 1160/20 od 07.12.2020. godine u stavu drugom izreke, a protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 2442/22 od 30.11.2022. godine u celosti, zbog bitne povreda odredaba parničnog postupka i pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pravilnost pobijanih presude na osnovu čl. 408 Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23), Vrhovni sud je našao su revizije tužioca neosnovane.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je zasnovao radni odnos na neodređeno vreme kod pravnog predhonika tuženog 09.03.1979. godine na poslovima ... . U radnom odnosu bio je do 04.12.2001. godine, kada mu je radni odnos prestao na osnovu rešenja disciplinskog organa od 26.10.2001. godine, kojim mu je izrečena disciplinska mera prestanak radnog odnosa. Ova mera tužiocu je izrečena zbog povrede radne obaveze u vezi sa kojom je protiv tužioca vođen krivični postupak. Presudom Osnovnog suda u Bačkoj Palanci P1 2003/13 od 11.02.2016. godine, poništeno je kao nezakonito rešenje o izricanju disciplinske mere prestanka radnog odnosa tužioca kod pravnog predhonika tuženog, a tuženi je obavezan da tužioca vrati na rad. Tuženi je postupio po toj presudi i tužilac je vraćen na rad 03.02.2017. godine. Pravnosnažnom presudom Višeg suda u Novom Sadu K 42/16 od 22.09.2016. godine tužilac je oslobođen od optužbe da je izvršio krivično delo koje mu je stavljeno na teret – zloupotreba odgovornog lica iz člana 234. stav 3. u vezi sa stavom 1. KZ.

U trenutku prestanka radnog odnosa, tužilac je živeo u zajedničkom domaćinstvu sa suprugom i dva sina, rođenim 1985. i 1988. godine. Po prestaku radnog odnosa, do 24.06.2004. godine, ostvarivao je prihode baveći se poljoprivrednom delatnošću, obrađujući zemljište koje je bilo u vlasništvu njegovog oca. Vremenom je kupovao poljoprivredno zemljište za sebe. Neposredno pred smrt, otac je tužiocu poklonio zemljište. U periodu do oktobra 2003. godine (kada je postao vlasnik zemljišta po osnovu poklona), tužilac je ostvarivao prihode sa tog zemljišta u ½ dela, jer je zemljište obrađivao zajedno sa ocem, a od tada do februara 2004. godine ostvarivao je ceo prihod od obrađivanja poljoprivrednog zemljišta. 2004. godine tužilac je prepustio sinovima da obrađuju zemljište. Poljoprivredno zemljište nije davao u zakup. Tužilac je pokušavao da nađe posao, ali u tome nije uspeo zbog činjenice da je protiv njega vođen krivični postupak koji je okončan 2016. godine i zbog narušenog zdravlja. Visina štete na ime izgubljene zarade utvrđena je iz nalaza i mišljenja sudskih veštaka poljoprivredne i ekonomsko-finansijske struke. Tužilac je tužbom tražio naknadu štete na ime izgubljene zarade za period od nezakonitog prestanka radnog odnosa do vraćanja na rad i izmaklu korist zbog nemogućnosti kupovine akcija od tuženog i ostvarivanja prihoda od njihove prodaje.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da su tužbeni zahtevi tužioca osnovani. Usled nezakonitog otkaza, tužilac je trpeo štetu u vidu izgubljene zarade kod poslodavca u visini utvrđenoj nalazom i mišljenjem sudskog veštaka ekonomsko – finansijske struke. Iznos izgubljene zarade utvrđen je prema varijanti tog nalaza i mišljenja u kojoj je obračun štete po ovom osnovu za period do 29.07.2014. godine dat u visini osnovne zarade, minulog rada, stimulacije i 13. plate, bez toplog obroka i regresa, a nakon toga spram osnovne zarade i minulog rada. Od tako utvrđene zarade oduzeti su utvrđeni prihodi od poljoprivrede za 2002, 2003. i 2004. godine, Tužiocu pripadaju i odgovarajući doprinosi iz obaveznog socijalnog osiguranja sa kamatom, sve prema nalazu i mišljenju veštaka.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su pravilnom primenom materijalnog prava odlučili o naknadi štete zbog nezakonitog otkaza ugovora o radu.

Izmaklu korist u iznosu od 217.500 evra sa zakonskom zateznom kamatom tužilac potražuje tvrdeći da je zbog nezakonitog otkaza bio onemogućen da 2002. godine od tuženog otkupi 1.000 akcija za cenu od ukupno 25.000 DEM, odnosno 12.500 evra, a potom da 2009. godine, povodom javne ponude tuženog za otkup svih preostalih akcija, te akcije proda tuženom po ceni od 230 evra po akciji, zbog čega trpi štetu u visini razlike između cene po kojoj bi akcije bile kupljene i cene koju bi ostvario prodajom tih istih akcija 2009. godine tuženom.

Nasuprot revizijskim navodima, pravilno su nižestepeni sudovi, primenom pravila o teretu dokazivanj,a zaključili da je ovaj tužbeni zahtev tužioca neosnovan, jer iz utvrđenog činjeničnog stanja ne proizlazi da bi tužilac kupio akcije pravnog prethodnika tuženog, odnosno koji broj akcija bi kupio i po kojoj ceni, te da bi potom akcije prodao tuženom, koji broj i po kojoj ceni, pa se ne radi o dobitku koji bi se osnovano mogao očekivati po redovnom toku stvari u smislu člana 189. stav 3. Zakona o obligacionim odnosima.

Članom 108. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 70/2001 i 73/2001) bilo je propisano da ako sud donese pravnosnažnu odluku kojom je utvrđeno da je zaposlenom nezakonito prestao radni odnos, zaposleni ima pravo da se vrati na rad, ako to zahteva. Pored vraćanja na rad iz stava 1. ovog člana, poslodavac je dužan da zaposlenom isplati naknadu štete u visini izgubljene zarade i drugih primanja koja mu pripadaju po zakonu, opštem aktu ili ugovoru o radu i uplati doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Naknada štete iz stava 2. ovog člana, umanjuje se za iznos prihoda koje je zaposleni ostvario po bilo kom osnovu, po prestanku radnog odnosa.

Članom 191. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05), bilo je propisano da u pomenutoj situaciji je poslodavac dužan da zaposlenom isplati naknadu štete u visini izgubljene zarade i drugih primanja koja mu pripadaju po zakonu i drugih primanja koja mu pripadaju po zakonu, opštem aktu i ugovoru o radu i uplati doprinose za obavezno socijalno osiguranje. Naknada štete umanjuje se za iznos prihoda koje je zaposleni ostvario po osnovu rada, po prestanku radnog odnosa.

Članom 191. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05... 75/14, a koji je u primeni od 29.07.2014. godine) propisano je da se naknada štete u slučaju utvrđenog nezakonitog prestanka radnog odnosa utvrđuje u visini izgubljene zarade koja u sebi sadrži pripadajući porez i doprinose u skladu sa zakonom, u koju ne ulazi naknada za ishranu u toku rada, regres za korišćenje godišnjeg odmora, bonusi, nagrade i druga primanja po osnovu doprinosa poslovnom uspehu poslodavca. Naknada štete isplaćuje se u visini izgubljene zarade koja je umanjena za iznos poreza i doprinosa koji se obračunavaju po osnovu zarade u skladu sa zakonom, a umanjuje se za iznos prihoda koje je zaposleni ostvario po osnovu rada, po stanku radnog odnosa.

Tužilac naknadu štete na ime izgubljene zarade potražuje za period od 04.12.2001. godine do 03.02.2017. godine, a u kom periodu su menjani zakonski propisi kojima je regulisan način utvrđivanja izgubljene zarade. Naime, iz citiranih zakonskih propisa proizlazi da je do 2014. godine, zaposleni u ovoj situaciji imao pravo na naknadu štete u visini izgubljene zarade i drugih primanja koja mu pripadaju po zakonu, opštem aktu ili ugovoru o radu, sa pripadajućim doprinosima, a od 2014. godine, naknada štete u sebi sadrži osnovnu zaradu i minuli rad. Do izmena 2005. godine, naknada štete umanjivana je za iznos prihoda koje je zaposleni ostvarivao po bilo kom osnovu po prestanku radnog odnosa, a od tada uzimaju se u obzir samo prihodi koje je zaposleni ostvario po osnovu rada po prestanku radnog odnosa.

Pravilno su nižestepeni sudovi utvrdili visinu izgubljene zarade spram u tom trenutku važećih propisa, pa se neosnovano revizijom ukazuje da se tužiocu za period do 2014. godine u izgubljenu zaradu ne može uračunati kvartalna stimulacija i 13. plata. Tačno je da stimulacija nije dobit koja bi se po redovnom toku stvari i uvek mogla očekivati, jer se ista isplaćuje zaposlenima u zavisnosti od postignutih rezultata rada, njihovog učinka i drugih pokazatelja uspešnosti u radu. Međutim, utvrđene okolnosti konkretnog slučaja, a to je da je postojala odluka direktora o njihovoj isplati i da su pomenute stimulacije isplaćene svim zaposlenima ukazuju na pravilnost odluke nižestepenih sudova da za navedeni period (do izmena Zakona o radu kada je sužen pojam izgubljene zarade) i ova primanja uračunaju tužiocu u štetu. Ovim navodima revizije se osporava i pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja i stavljaju primedbe na ocenu dokaza iz člana 8. ZPP, a zbog čega se revizija ne može izjaviti prema članu 398. stav 2. ZPP.

Neosnovano se revizijom ističe da je sud trebalo da utvrdi čijom krivicom je nastao deo štete prouzrokovan dugim trajanjem prekida postupka koji je vođen radi poništaja rešenja o otkazu ugovora o radu, odnosno da li postoji doprinos tužioca nastanku štete u smislu člana 192. Zakona o obligacionim odnosima.

Po stanovištu Vrhovnog suda, prilikom odlučivanja o zahtevu zaposlenog za naknadu štete zbog nezakonitog otkaza treba imati u vidu da je Zakon o radu lex specialis u odnosu na Zakon o obligacionim odnosima, te da u svojim odredbama koje regulišu prava zaposlenog povodom nezakonitog otkaza ne sadrži upućujuću normu o shodnoj primeni Zakona o obligacionim odnosima, odnosno njegovih pravila o deliktnoj odgovornosti. Stoga, prilikom odlučivanja o naknadi štete koju je zaposleni pretrpeo usled nezakonite odluke poslodavca nema mesta razmatranju pitanja o eventualnoj podeljenoj odgovornosti zaposlenog. Uostalom, nezavisno od navedenog činjenica da je postupak bio u prekidu zbog čega je produžen period u kome je tuženi obavezan da tužiocu isplati izgubljenu zaradu svakako se nebi mogla pripisati u krivicu tužioca, jer je sud taj koji upravlja postupkom i donosi odluku o ispunjenosti kako uslova za prekid postupka, tako i za njegov nastanak.

Kako je osnovan zahtev tužioca za naknadu štete u visini izgubljene zarade, sledstveno tome osnovan je i zahtev za obavezivanje tuženog na uplatu doprinosa na izgubljene zarade, u korist tužioca, kod nadležnih fondova. Dalje, u situaciji kada poslodavac ne izvrši uplatu doprinosa u zakonskom roku, tada primenom člana 75. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administracijiji kamatu obračunava i naplaćuje nadležna organizaciona jedinica Poreske uprave, koja to čini u poreskom postupku, pa obavezivanje tužene i na uplatu kamate na doprinose nadležnom fondu ne čini nižestepene presude nezakonitim.

Pravilna je i odluka o troškovima postupka jer je doneta pravilnom primenom odredbe člana 150, 153. stav 1., 154. i 163. ZPP, s obzirom na uspeh tužioca u postupku.

Iz iznetih razloga odlučeno je na osnovu člana 414. stav 1. ZPP.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković