Viši sud u Čačku je, presudom Gžrr 98/22 od 28.10.2022. godine, stavom I izreke, preinačio presudu Osnovnog suda u Čačku Prr1 30/21 od 25.10.2021. godine u stavu prvom izreke, tako što je odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje kojim je traženo da se obaveže tužena da tužilji na ime naknade imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku u predmetu tog suda I 471/16 po rešenju o izvršenju od 21.04.2016. godine isplati neisplaćene troškove parničnog postupka u iznosu od 168.200,00 dinara i troškove izvršnog postupka u iznosu od 13.782,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19.04.2019. godine do isplate, sve na teret budžetskih sredstava Republike Srbije u okviru sredstava koja su namenjena pokriću tekućih rashoda Osnovnog suda u Čačku, od kojih se izuzimaju rashodi za zaposlene i tekuće održavanje objekata i opreme. Stavom II izreke, odbijene su kao neosnovane žalbe tužilje i tužene i potvrđena je presuda Osnovnog suda u Čačku Prr1 30/21 od 25.10.2021. godine u stavu drugom i trećem izreke. Stavom III izreke, obavezana je tužilja da tuženoj na ime troškova žalbenog postupka isplati iznos od 18.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu, tužilja je blagovremeno izjavila reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava, sa predlogom da se o reviziji odluči kao posebnoj zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tužilje u ovom sporu je dozvoljena radi ujednačavanja sudske prakse i usklađivanja prakse redovnih sudova sa odlukama Evropskog suda za ljudska prava i odlukama Ustavnog suda donetim u postupku po podnetim prestavkama i ustavnim žalbama poverilaca novčanih potraživanja iz radnog odnosa sa dužnicima – preduzećima sa većinskim društvenim i državnim kapitalom, protiv koji se vodi izvršni postupak, u kojem je utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku.

Iz tog razloga, na osnovu člana 404. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni glasnik RS“, br. 72/11... 10/23 – drugi zakon) odlučeno je kao u stavu prvom izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, u skladu sa članom 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da revizija tužilje osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, rešenjem Osnovnog suda u Čačku I 471/16 od 21.04.2016. godine određeno je izvršenje radi naplate novčanog potraživanja tužilje na osnovu pravosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Čačku P1 846/03 od 17.11.2008. godine koja je doneta radi isplate potraživanja tužilje iz radnog odnosa. Navedenim rešenjem obavezan je izvršni dužnik AD BB ... i drugi da izvršnom poveriocu plati na ime troškova parničnog postupka (za troškove parničnog postupka dosuđene navedenom presudom i za isplatu potraživanja na ime zarade tužilja je podnela dva posebna predloga) iznos od 168.200,00 dinara, kao i troškove izvršnog postupka u iznosu od 13.782,00 dinara. Rešenjem Osnovnog suda u Čačku R4 I 169/18 od 27.04.2018. godine, utvrđeno je da je ovde tužilji kao podnosiocu prigovora povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u predmetu Osnovnog suda u Čačku I 471/16 i naloženo je postupajućem sudiji da preduzme sve mere, kao bi se izvršni postupak okončao u najkraćem roku, koji ne može biti duži od 4 meseca. U relevatnom periodu izvršni dužnik, poslodavac tužilje, poslovao je kao društvo sa većinskim društvenim kapitalom. Tužilja kao izvršni poverilac nije naplatila svoje potraživanje.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je primenom člana 31. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku i člana 172. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, zaključio da postoji odgovornost tužene zbog dužine trajanja izvršnog postupka, te da tužilja trpi materijalnu štetu usled toga i to u visini iznosa sadržanih u rešenju o izvršenju od 21.04.2016. godine, koji tužilji nije isplaćen, a pripada joj i pravo na zakonsku zateznu kamatu na dosuđene iznose u smislu odredbe člana 277. Zakona o obligacionim odnosima, počev od dana podnošenja tužbe 19.04.2019. godine do isplate, jer je tužena kao dužnik pala u docnju tek kad je tužilja kao poverilac pozvala tuženu na ispunjenje obaveze. Istovremeno, odbijen je zahtev tužilje za isplatu zakonske zatezne kamate na dosuđene iznose za period od 17.11.2008. godine, odnosno 21.04.2016. godine, do dana podnošenja tužbe.

Drugostepeni sud je, zaključio da je tužbeni zahtev tužilje neosnovan u celosti zbog čega je preinačio prvostepenu presudu u usvajajućem delu i odbio tužbeni zahtev, a potvrdio prvostepenu presudu u odbijajućem delu. Po stanovištu tog suda, tužilja u ovoj parnici nije dokazala da je isključivi razlog nemogućnosti naplate njenog potraživanja neadekvatno postupanje suda, odnosno da je predmetna šteta u uzročno – posledičnoj vezi sa utvrđenom povredom prava na suđenje u razumnom roku. Osim toga, šteta čiju isplatu tužilja zahteva u konkretnom slučaju zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, ne može predstavljati iznos potraživanja tužilje kao izvršnog poverioca prema izvršnom dužniku u izvršnom postupku.

Po nalaženju Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta o pogrešnoj primeni materijalnog prava od strane drugostepenog suda u preinačujućem delu.

Odredbom člana 31. stav 1. Zakona o zaštiti prava na suđenje u razumnom roku, propisano je da stranka može da podnese tužbu protiv Republike Srbije za naknadu imovinske štete izazvane povredom prava na suđenje u razumnom roku, u roku od jedne godine od dana kada je stekla pravo na pravično zadovoljenje. Prema stavu 3. te odredbe, odgovornost Republike Srbije za imovinsku štetu izazvanu povredom prava na suđenje u razumnom roku je objektivna.

Naknada materijalne štete, po pravilima obligacionog prava, odnosi se na uspostavljanje ranijeg stanja koje je bilo pre nego što je šteta nastala, kao i na isplatu u novcu ukoliko uspostavljanje ranijeg stanja ne naknađuje štetu potpuno ili ako uspostavljanje ranijeg stanja nije moguće (član 185. Zakona o obligacionim odnosima).

Evropski sud za ljudska prava je u predmetima u odnosu na Republiku Srbiju izrazio stav da za neisplaćena potraživanja zaposlenih prema društvenim preduzećima i preduzećima sa pretežnim društvenim, odnosno državnim kapitalom, kao subjekata pod kontrolom države, dosuđena pravnosnažnom sudskom odlukom koja su u izvršnom postupku ostala nenaplaćena duži vremenski period, odgovara Republika Srbija, iz sopstvenih sredstava. Presudama donetim u takvim predmetima Republika Srbija je obavezana da iz sopstvenih sredstava isplati podnosiocima predstavke iznose koji su im dosuđeni pravnosnažnim presudama domaćih sudova.

Ustavni sud je, uvažavajući praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, odlukama kojima je usvajao ustavnu žalbu zbog povrede prava na imovinu iz člana 58. Ustava Republike Srbije, zbog nesprovođenja rešenja o izvršenju kojima je određena naplata novčanog potraživanja iz radnog odnosa preduzeća sa većinskim društvenim kapitalom, utvrđivao pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu materijalne štete u visini iznosa opredeljenih rešenjem o izvršenju, umanjenih za eventualno naplaćene iznose po tom osnovu.

Stoga je u konkretnom slučaju tužena dužna da tužilji plati iznose dosuđene izvršnom presudom Opštinskog suda u Čačku P1 846/03 od 17.11.2008. godine, na osnovu koje presude je podnet predlog za izvršenje radi namirenja dosuđenih parničnih troškova, kao i troškove izvršenja, određene rešenjem o izvršenju I 471/16 od 21.04.2016. godine, sa zakonskom zateznom kamatom od dana podnošenja tužbe do isplate. Na taj način tužilji će biti nadoknađena materijalna štete u skladu sa pravilom iz člana 185. Zakona o obligacionim odnosima i njeno imovno stanje biće dovedeno u položaj u kojem bi se nalazilo da je izvršni postupak okončan isplatom dosuđenih novčanih iznosa u razumnom roku.

Iz navedenih razloga, na osnovu člana 416. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Međutim, revizija tužilje nije osnovana u delu kojim se pobija drugostepena odluka u delu kojim je potvrđena prvostepena presuda o odbijanju zahteva za dosuđivanje zakonske zatezne kamate na dosuđene troškove parničnog i izvršnog postupka za period do dana podnošenja tužbe. Ovo stoga što rešenjem o izvršenju, zakonska zatezna kamata na dosuđene troškove parničnog postupka i troškove izvršenja nije priznata tužilji, pa dosuđivanje te kamate ne bi vodilo uspostavljanju ranijeg stanja koje je bilo pre nego što je šteta nastala u smislu odredbe člana 185. Zakona o obligacionim odnosima.

Iz navedenih razloga odlučeno je kao u stavu trećem na osnovu člana 414. Zakona o parničnom postupku.

Predsednik veća - sudija

Gordana Komnenić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković