Vrhovni kasacioni sud je ispitao pobijanu presudu na osnovu člana 408. Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...55/14) i utvrdio da revizija nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP na koju Vrhovni kasacioni sud pazi po službenoj dužnosti. Bitna povreda postupka iz člana 374. stav 2. tačka 12. ZPP, na koju se navodima revizije ukazuje nije propisana kao revizijski razlog u smislu člana 407. stav 1. tačka 2. istog zakona.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilac je u listu nepokretnosti broj .. KO ... upisan kao vlasnik parcele broj .. KO ..., zemljišta pod objektom od 07 m2 i šuma prve klase od 4 ha 10 ari i 63 m2, ukupno 4 ha, 10 ari i 70 m2. Na parceli je izgrađen pomoćni objekat – bunar bez odobrenja, čiji držalac nije utvrđen a kao vlasnik je upisana Republika Srbija i koji služi za vodosnabdevanje naseljenog mesta Srpska Crnja. Tužilac je navedenu parcelu kupio u izvršnom postupku koji je kao poverilac, na osnovu upisanog založnog prava, vodio protiv svog dužnika Zemljoradničke zadruge Jakšićevo iz Srpske Crnje pred Opštinskim sudom u Kikindi. Rešenjem tog suda I 11/03 od 31.05.2004. godine izvršni sud je tužiocu dosudio nepokretnosti (ukupno 22 parcele) među kojima je i predmetna parcela za ukupnu kupoprodajnu cenu od 14.964.763,00 dinara, pri čemu je tržišna vrednost svih parcela utvrđena u iznosu od 22.398.782,00 dinara. Na osnovu rešenja Službe za katastar nepokretnosti od 10.11.2005. godine, tužilac je upisan kao vlasnik navedene parcele, a prigovor Republičkog javnog pravobranioca za upis Republike Srbije kao vlasnika predmetne parcele je odbijen. Na predmetnoj parceli se više od 50 godina unazad nalazi park „Menoš“ koji je javna uređena zelena površina i koju tužena koristi kao zonu sporta, rekreacije, turizma i zelenila. Park je opremljen dečijim igralištem i spravama za rekreaciju, a Planom generalne regulacije naselja Srpska Crnja donetim 08.07.2013. godine, predviđena je izgradnja staza za šetnju i dopuna vrta mobilijarom i parternim formama dekorativnih vrsta. U parku se nalazi i spomenik prirode „Grupa stabala koprivića u Srpskoj Crnji“ ustanovljen rešenjem SO Nova Crnja broj 633-5/78 koja su pod zaštitom Zavoda za zaštitu prirode. Tužena nije sprovela postupak eksproprijacije niti je tužiocu isplatila naknadu za korišćenje predmetnog zemljišta, a tužilac predmetno zemljište nikda nije koristio kao vlasnik i bio je upoznat da je u posedu tužene, te se nije protivio radovima koje je tužena u međuvremenu izvodila na tom zemljištu. Veštačenjem je utvrđena tržišna vrednost građevinskog zemljišta u iznosu od 123.210 evra, drvne mase u iznosu od 2.025 evra, što je ukupno 125.235 evra i odgovara protivvrednosti od 15.478.232,00 dinara po kursu na dan izrade nalaza veštaka 06.03.2017. godine, odnosno iznosu od 14.800.723,14 dinara po kursu na dan presuđenja.

Polazeći od ovako utvrđenog činjeničnog stanja nižestepeni sudovi su odbili tužbeni zahtev nalazeći da predmetna parcela nije faktički eksproprisana tužiocu, jer se desetinama godina unazad koristi kao javna površina – park u naseljenom mestu u kome se osim zaštićenih biljnih vrsta nalazi i bunar kao objekat za vodosnabdevanje naseljenog mesta Srpska Crnja, što je tužiocu bilo poznato u momentu kupovine. Zato tužilac, kao poverilac koji je u izvršnom postupku kupio predmetnu parcelu, nije mogao steći više prava od onog koje je odgovaralo faktičkom stanju, pa nema pravo na naknadu po osnovu faktičke ekproprijacije, niti je dokazao da je kupoprodajnom cenom u izvršnom postupku obuhvaćena i naknada za faktički eksproprisanu imovinu.

Po oceni Vrhovnog kasacionog suda, pravilno su nižestepeni sudovi postupili kada su odbili tužbeni zahtev.

Po članu 1. Zakona o eksproprijaciji nepokretnosti se mogu eksproprisati ili se svojina na njima može ograničiti samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne. U slučaju kada je došlo do oduzimanja, odnosno ograničenja prava svojine pojedinca od strane države koja to čini u javnom interesu ali bez odgovarajućeg postupka i donošenja formalne odluke o tome i bez isplate naknade radi se o faktičkoj eksproprijaciji. Predmetna parcela je dugi niz godina pre dosuđenja i predaje tužiocu u izvršnom postupku bila javna površina – park i kao takva je predstavljala dobro u opštoj upotrebi, prema članu 1. Zakona o sredstvima u svojini Republike Srbije ("Službeni glasnik RS", br. 53/95, 3/96, 54/96, 32/97, 44/99, 101/2005) koji je važio u vreme pokretanja i okončanja izvršnog postupka. Navedenom odredbom je propisano da sredstva u svojini Republike Srbije (državna svojina) jesu pored ostalog i dobra u opštoj upotrebi (javni putevi, parkovi, trgovi i ulice i druga dobra u opštoj upotrebi). Po važećem Zakonu o javnoj svojini, dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini u smislu ovog zakona smatraju se one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su kao takve određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi i drugo). Dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev državnih puteva drugog reda koji su u svojini Autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo auto puta ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih parkova koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalaze (član 10.).

Saglasno navedenom, činjenica da je tužiocu kao poveriocu dosuđena i predata predmetna parcela u izvršnom postupku, radi namirenja novčanog potraživanja prema izvršnom dužniku, ne daje mu pravo da retroaktivno ostvari naknadu za navedenu parcelu po osnovu faktičke eksproprijacije. Parcela nije faktički eksproprisana tužiocu jer je de facto predstavljala javnu površinu – park i dobro u opštoj upotrebi dugi niz godina unazad, što je tužiocu bilo poznato u vreme dosuđenja i predaje, pa su bez uticaja revizijski navodi kojima se ukazuje da je tek planskim aktom tužene iz 2013. godine, parcela privedena nameni tako što je označena kao javna zelena površina.

Sticanje svojine u izvršnom postupku ne izvodi se iz prava ranijeg vlasnika, već se radi o sticanju svojine na osnovu odluke državnog organa u smislu člana 20. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko-pravnih odnosa, pa suprotno navodima revizije, tužilac nije univerzalni sukcesor prethodnog vlasnika (svog dužnika), da bi na taj način stekao pravo na naknadu po osnovu faktičke eksproprijacije. Ograničenja prava svojine na koja tužilac ukazuje, postojala su u vreme dosuđenja i predaje predmetne parcele u izvršnom postupku, pa su neosnovani revizijski navodi tužioca kojima se ukazuje na pogrešnu primenu materijalnog prava, povredu prava na imovinu (član 58. Ustava Republike Srbije) i član 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda. Delom se navodima revizije osporava utvrđeno činjenično stanje što u postupku po reviziji nije dozvoljeno u smislu člana 407. stav 2. ZPP.

Na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, Vrhovni kasacioni sud je odlučio kao u izreci.

Predsednik veća – sudija

Zvezdana Lutovac, s.r.

Za tačnost otpravka

Upravitelj pisarnice

Marina Antonić