OBAVEZUJE SE tužilac da tuženom naknadi troškove revizijskog postupka u iznosu od 34.000,00 dinara, u roku od 15 dana po prijemu pismenog prepisa ove presude.

ODBIJA SE zahtev tužioca za naknadu troškova odgovora na reviziju.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Višeg suda u Novom Sadu P 244/22 od 06.03.2023. godine, stavom prvim izreke, odbijen je prigovor apsolutne nenadležnosti suda. Stavom drugim izreke, delimično je usvojen primarni tužbeni zahtev. Stavom trećim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime naknade za: kat. parcelu .../... (površine 25 m2), kat. parcelu .../... (površine 498 m2), za 18/303 dela kat. parcele .../... (površine 303 m2), za 129/475 dela kat. parcele .../... (površine 475 m2), za 69/226 dela kat. parcele .../... (površine 226 m2), za 41/90 dela kat. parcele .../... (površine 90 m2), za 118/676 dela kat. parcele .../... (površine 676 m2), za 49/182 dela kat. parcele .../... (površine 182 m2), za 72/128 dela kat. parcele .../... (površine 128 m2), upisanih u LN ... KO ..., isplati 5.225.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana presuđenja do konačne isplate. Stavom četvrtim izreke, utvrđeno je da je tuženi nosilac javne svojine na kat. parcelama .../... površine 25m2 i .../... površine 498m2, upisanim u LN ... KO ..., pa je obavezan tuženi da u roku od 15 dana od dana pravnosnažnosti ove presude o svom trošku izvrši pred RGZ SKN Novi Sad 3 upis prava svog vlasništva – javne svojine na navedenim nepokretnostima, što je tužilac dužan da prizna i trpi. Stavom petim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu na ime troškova pribavljanja pisane dokumentacije isplati 15.475,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do konačne isplate. Stavom šestim izreke, odbijen je kao neosnovan deo tužbenog zahteva tužioca kojim je tražio da se obaveže tuženi da o svom trošku i u skladu sa Planom generalne regulacije Alibegovca sa područjem za porodično stanovanje na jugoistoku Petrovaradina („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 8/19) i Planom detaljne regulacije Bukovačkog platoa u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 13/19) izvrši parcelaciju kat. parcela .../...,...,...,... i ... i kat. parcela .../... i ..., upisanih u LN ... KO ... na način da površine namenjene za javne saobraćajnice izdvoji u zasebne katastarske parcele, ta da potom na ovim novoformiranim katastarskim parcelama izvrši upis javne svojine u svoju korist pred RGZ SKN Novi Sad III, što bi tužilac bio dužan da prizna i trpi. Stavom sedmim izreke, obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka od 447.250,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dana izvršnosti presude do isplate.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž 1531/23 od 29.06.2023. godine, stavom prvim izreke, delimično su usvojene žalbe tužioca i tužene, pa je prvostepena presuda preinačena: u delu odluke iz stava prvog izreke, tako što je prigovor apsolutne nenadležnosti delimično usvojen, prvostepena presuda u pobijanom odbijajućem delu iz stava šestog izreke ukinuta i tužba u ovom delu odbačena; u delu odluke o troškovima parničnog postupka sadržane u stavu sedmom izreke prvostepene presude tako što je obaveza tuženog da tužiocu nadoknadi  parnične troškove sa dosuđenog iznosa od 447.250,00 dinara snižena na iznos od 424.750,00 dinara; dok je odbijena žalba tuženog u pobijanom usvajajućem delu iz stavova drugog, trećeg, četvrtog i petog izreke, a prvostepena presuda potvrđena. Stavom drugim, izreke, odbijeni su zahtevi parničnih stranaka za naknadu troškova drugostepenog parničnog postupka.

Protiv drugostepene odluke, tuženi je blagovremeno izjavio reviziju zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka, pogrešeno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i pogrešne primene materijalnog prava, pobijajući je u delovima stava prvog izreke (kojima je potvrđena prvostepena presuda u stavovima trećem i četvrtom izreke i odlučeno o troškovima prvostepenog postupka) i u stavu drugom izreke (kojim je odlučeno o troškovima drugostepenog parničnog postupka), kako to proizilazi iz obrazloženja revizije (pri čemu su očiglednom omaškom u pisanju revizije pogrešno označeni stavovi koji se pobijaju).

Odlučujući o izjavljenoj reviziji u smislu člana 408. Zakona o parničnom postupku – ZPP („Službeni Glasnik RS“ br. 72/11 ... 10/23) Vrhovni sud je ocenio da je revizija tuženog dozvoljena i delimično osnovana.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilac je u Listu nepokretnosti ... KO ... upisan kao vlasnik sa 1/1 del kat. parcela: .../...,/...,...,...,...,..., i .../...,...,..., sve gradsko građevinsko zemljište, njive treće klase. Parcele su nastale 1992. godine deobom matičnih kat. parcela ... i ..., a u prirodi su činile jedan veliki plac. Tužilac je parcele stekao teretnim pravnim poslovima (2003. i 2004. godine). Od momenta kada je kupio predmetni plac (na kome poseduje jednu drvenu kuću) tužilac je (sa porodicom) na isti povremeno odlazio radi odmora. U toku 2021. godine, nameravao je da izvrši preparcelaciju tako što bi napravio tri veće građevinske parcele na kojima bi izgradio kuće (jednu za sebe i ženu, a druge dve za svoje dve ćerke). Od toga je odustao, jer je saznao da su planskim aktima namenjene za površinu javne namene (a jedna od njih delom i za trafostanicu). Dana 02.12.2022. godine, obratio se JP „Urbanizam“ da mu se promeni urbanistički plan za sve parcele, ukazujući da zbog planiranja izgradnje objekata javne namene na predmetnim parcelama ne može da gradi, na koji mu nije odgovoreno. Predmetne parcele nije nudio na prodaju. Planom generalne regulacije Alibegovca sa područjem za porodično stanovanje na jugoistoku Petrovaradina („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 8/19) i Planom detaljne regulacije Bukovačkog platoa u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 13/19), kat. parcele .../..., ..., ..., ... i ... i .../..., ... i ... su prvi put predviđene za javne namene, dok je kat. parcela .../... prvi predviđena za javnu namenu još Planom detaljne regulacije Bukovački plato („Službeni list Grada Novog Sada“, br.03/07), koje plansko rešenje je zadržano i u planskim aktima kojima su obuhvaćene ostale parcele.

Kada je reč o kat. parcelama .../.., ..., ..., ..., ... i ..., geodetskim veštačenjem je utvrđeno je da su predviđene planskim aktima za površinu javne namene (regulaciju ulice) u sledećim površinama, i to: .../... (303 m2) u svom krajnjem severoistočnom delu u površini od 18 m2 (18/303) koliko je i privedeno nameni; .../... (475 m2) u svom severoistočnom delu u površini od 129 m2; .../... (226 m2) u svom severoistočnom delu u površini od 69 m2; .../... (90 m2) u svom severoistočnom delu u površini od 41 m2, od čega je nameni privedeno 25 m2, što u prirodi asfaltni kolovoz (20m2) i zelenu površinu (5 m2), dok dvorište (16 m2) nije privedeno planskoj nameni; .../... (25 m2) u celosti, s tim što je privedena svojoj planskoj nameni u površini od 21 m2 (21/25), koji deo u prirodi predstavlja asvaltni kolovoz (18 m2) i zelenu površinu (3 m2), a preostali deo - dvorište (4 m2) nije privedena svojoj planskoj nameni; .../... (676 m2) u svom severnom delu u površini od 118 m2 (118/676), od čega je planskoj nameni priveden deo u površini od 70 m2, koji deo u prirodi predstavlja asvaltni kolovoz (49 m2) i zelenu površinu (21 m2), dok preostali deo (48 m2) nije priveden nameni. Pored toga, na delu kat. parcele .../... koji je namenjen za površinu javne namene, a delom za porodično stanovanje izgrađena je podzemna gasovodna mreža. Delove kat. parcela 4898/4,5,6 na kojima je izgrađen asfaltni kolovoz nije moguće vratiti u pređašnje stanje budući da isti predstavljaju prilaz javne površine (deo putne mreže u Petrovaradinu) kako za preostale delove kat. parcela, tako i za susedne građevinske parcele.

Kada je reč o kat. parcelama .../..., ... i ..., geodetskim veštačenjem je utvrđeno da su planskim aktima predviđene za javnu namenu (regulaciju ulicu) u sledećim površinama,i to: .../... (182 m2) u svom severnom i istočnom delu u površini od 49 m2; .../... (128 m2) svom istočnom i južnom delu u površini od 72 m2; .../... (498 m2) u celosti i to u krajnjem severoistočnom delu za trafostanicu u površini od 69 m2, što u prirodi predstavlja zelenu površinu (9 m2), škarpu puta (5 m2) i dvorište (55 m2), a preostali deo parcele za regulaciju ulice u površini od 429 m2, od kog dela je nameni privedeno 49m2, dok ostatak parcele predstavlja dvorište (380 m2). Prema faktičnom stanju, tužilac je deposedovan sa površinom dela predmetnih katastarskih parcela koje su privedene svojoj planskoj nameni. U delu koji se koristi kao dvorište predmetne parcele su ograđene kao jedan plac i na njima je zasađeno oko 50 stabala voća. Prema proceni Poreske uprave vrednost predmetnih parcela je 1.914,48 dinara/m2. Veštačenjem preko veštaka građevinske struke utvrđena je tržišna vrednost predmetnih kat. parcela (kao građevinskog zemljišta) od 5.550,00 dinara/m2 (shodno kojem nalazu je tužilac opredelio tužbeni zahtev).

Kod ovako ovako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su našli da je osnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražena naknada za predmetne kat. parcele u delu u kojem su planskim aktima predviđene za površinu javne namene, u visini utvrđenoj veštačenjem preko veštaka građevinske struke, i utvrđenja da je tuženi nosilac javne svojine na dve kat. parcele .../... i .../... koje su u celini planskim aktima predviđene za površinu javne namene, smatrajući da je planskim aktima tuženog povređeno pravo tužioca na mirno uživanje imovine, s pozivom na odredabe članova 1. stav 1. Protokola uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava, člana 58. Ustava RS, članova 3. i 4. stav 1. Zakona o osnovama svojinsko- pravnih odnosa i članova 72. stavovi 1. i 3. i 76. Zakona o javnoj svojini.

Po oceni Vrhovnog suda, nižestepene odluke donete su pravilnom primenom materijalnog prava u pogledu dosuđene naknade tužiocu za kat. parcele koje su delom privedene nameni predviđenoj planskim aktima u površinama utvrđenim geodetskim veštačenjem i utvrđenja prava javne svojine tuženog na kat. parcelama .../... i .../... (koje su predmet tužbenog zahteva) u delovima u kojima su faktički i privedene nameni predviđenoj planskim aktima.

Odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije, između ostalog, propisano je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1), da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2). Saglasno navedenom, dozvoljeno oduzimanje prava svojine koje ne predstavlja povredu prava na imovinu postoji samo kada su kumulativno ispunjena dva uslova: da je učinjeno u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona i da je učinjeno uz naknadu koja ne može da bude niža od tržišne.

Odredbom člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Sl. glasnik RS“, br. 72/09...145/14), koji je bio snazi u vreme usvajanja planskih akata, propisano je da je površina javne namene prostor određen planskim dokumentom za uređenje ili izgradnju objekata javne namene ili javnih površina, za koje je predviđeno utvrđivanje javnog interesa u skladu sa posebnim zakonom (ulice, trgovi, parkovi i dr).

Odredbom člana 10. stav 2. Zakona o javnoj svojini („Službeni glasnik Republike Srbije“, br. 72/11, 88/13, 105/14) propisano je da se dobrima u opštoj upotrebi u javnoj svojini, smatraju one stvari koje su zbog svoje prirode namenjene korišćenju svih i koje su, kao takve, određene zakonom (javni putevi, javne pruge, most i tunel na javnom putu, pruzi ili ulici, ulice, trgovi, javni parkovi, granični prelazi itd.), a stavom 7. istog člana, dobra u opštoj upotrebi su u svojini Republike Srbije, izuzev puteva drugog reda koji su u svojini autonomne pokrajine na čijoj se teritoriji nalaze, kao i izuzev nekategorisanih puteva, opštinskih puteva i ulica (koji nisu deo autoputa ili državnog puta prvog i drugog reda) i trgova i javnih površina koji su u svojini jedinica lokalne samouprave na čijoj se teritoriji nalaze.

U konkretnom slučaju, Planom generalne regulacije Alibegovca sa područjem za porodično stanovanje na jugoistoku Petrovaradina („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 8/19) i Planom detaljne regulacije Bukovačkog platoa u Petrovaradinu („Službeni list Grada Novog Sada“, br. 13/19), dve parcele tužioca su u celosti predviđene za površinu javne namene (.../... i ..../...), dok su preostalih sedam parcela (.../...,...,...,...,... i .../...,...) samo delom predviđene za površinu javne namene. Međutim, geodetskim veštačenjem činjenično je utvrđeno da je samo jedna kat. parcela (.../...) od ukupno devet kat. parcela u celosti privedena nameni predviđenoj planskim aktima (javna površina-regulacija ulica), a ostale samo delimično.

Kod iznetog, tužiocu pripada naknada samo za delove kat. parcela faktički privedenih nameni (regulacija ulica) u površinama utvrđenim geodetskim veštačenjem, i to za kat. parcele: .../... (površine 303 m2) za površinu od 18 m2; .../... (površine 90 m2) za površinu od 25 m2; .../... (površine 25 m2) za površinu od 21m2; .../... (površine 676m2) za površinu od 70 m2 i .../... (površine 498 m2) u površini od 49m2 u iznosu od ukupno 1.015.650,00 dinara (183m2h5.550,00 dinara), koja tržišna vrednost je utvrđena nalazom i mišljenjem veštaka građevinske struke, sa zakonskom zateznom kamatom od presuđenja do isplate. Ovo stoga što je, prema stavu Vrhovnog suda, tužilac faktički deposediran samo u toj površini ovih parcela, koje deposediranje po svojoj pravnoj prirodi predstavlja faktičku eksproprijaciju, jer je izostalo donošenje rešenja o eksproprijaciji ovih delova predmetnih parcela od strane nadležnog organa tuženog.

Sledom iznetog, tuženi je faktičkom eksproprijacijom mogao steći pravo javne svojine samo na srazmernom delu kat. parcela koje su predmet tužbenog zahteva, što za: kat. parcelu .../... (površine 25m2) iznosi 21/25 dela, a za kat. parcelu .../... (površine 498 m2) iznosi 49/498 dela.

Navodi revizije su cenjeni, ali ne mogu dovesti do drugačijeg presuđenja u ovom delu jer se njima napada pravilnost utvrđenog činjeničnog stanja što po članu 407. ZPP nije dozvoljen revizijski razlog.

Osnovano se revizijom tuženog pobijaju nižestepene odluke u preostalom delu kojim je odlučeno o dosuđenju tužiocu naknade za predmetne kat. parcele koje nisu u celosti privedene nameni predviđenoj planskim aktima ili uopšte nisu privedene nameni i utvrđenju prava javne svojine tuženog u tom delu.

Po nalaženju Vrhovnog suda, zaključak drugostepenog suda da propust nadležnih organa da tokom dužeg vremenskog perioda ne privedu zemljište nameni i sprovedu postupak eksproprijacije predstavlja povredu prava na imovinu odnosno ograničenje mirnog uživanja imovine tužilaca, za sada se ne može prihvatiti, zbog izostale ocene o činjenicama bitnim za odluku o zahtevima tužioca postavljenim u postupku u preostalom delu. Predmetne parcele su planskim akttima određene za javnu površinu samo delom, u smislu člana 2. stav 6. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS, br. 72/09, sa izmenama i dopunama). Tuženi ima funkciju urbanističkog planiranja građevinskog područja i donošenja prostornih planova. Za isplatu naknade po osnovu oduzimanja prava svojine i garantovanog prava na imovinu sama činjenica donošenja planskih akata ne može se smatrati privođenjem zemljišta nameni, jer se tek sprovođenjem zakonske procedure za oduzimanje zemljišta ili neposrednim oduzimanjem i lišavanjem vlasnika da zemljište koristi u punom obimu svojih vlasničkih ovlašćenja, stiču uslovi za isplatu tržišne naknade i obavezu tuženog da upiše pravo javne svojine.

Za neke od predmetnih kat.parcela ostalo je nejasno iz nalaza veštaka geodetske struke da li su privedene nameni predviđenoj planskim aktima, i to: .../... (475 m2), kod koje je za javnu namenu planirana površina od 129 m2, a veštak se nije izjasnio šta faktički predstavlja ta površina; .../... (226 m2), kod koje je za javnu namenu planirana površina od 69 m2, a veštak se nije izjasnio šta faktički predstavlja ta površina; .../... (182 m2), u planiranoj površini od 49 m2, a veštak se nije izjasnio šta faktički predstavlja ta površina; .../... (128 m2), u planiranoj površini od 72 m2, a veštak se nije izjasnio šta faktički predstavlja ta površina.

S druge strane, neke od predmetnih kat. parcela su samo delom privedene nameni za koju su predviđene planskim aktima, a delom nisu, i to: kat. parcela .../... (25 m2), preko površine od 21m2 do ukupno planirane od 25m2, koja razlika od 4m2 predstavlja dvorište; kat. parcela .../... (676m2), preko površine od 70 m2 do ukupno planirane površine od 118 m2, koja razlika od 48m2 nije privedena nameni, a veštak se nije izjasnio šta faktički predstavlja ta površina i kat. parcela .../... (498 m2), preko površine od 49m2 do ukupno planirane površine od 498m, razlika iznosi 449m2, od čega u krajnjem severoistočnom delu planirana za trafostanicu površina od 69 m2, što u prirodi predstavlja zelenu površinu od 9 m2, škarpu puta 5 m2 i dvorište 55 m2, dok preostali deo od 38m2 predstavlja dvorište.

Ukoliko predmetne parcele nisu uopšte privedene nameni predviđenoj planskim aktima (za javnu površinu) ili su samo delimično privedene nameni sud ima obavezu da oceni da li je tužilac, kao isključivi katastarski vlasnik predmetnih kat. parcela, i na koji način, ograničen u vršenju svog prava svojine koje shodno članu 3. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa podrazumeva njegovo pravo da stvar drži, da je koristi i da njome raspolaže u okviru zakona. U zavisnosti od toga, sud je u mogućnosti da oceni ima li mesta pružanju delotvorne pravne zaštite u vidu novčanog obeštećenja i u kom obimu.

Takođe, odlučujući o preostalom delu tužbenog zahteva nižestepeni sudovi su utvrđujući pravo javne svojine tuženog na kat. parcelama .../... i .../... (koje su predmet tužbenog zahteva) i u delovima koji, prema nalazu veštaka geodetske struke, nisu privedeni nameni zapravo izvršili eksproprijaciju tih delova tužiočevih nepokretnosti, čime su protivno članu 20. Zakona o eksproprijaciji preuzeli prerogative izvršnog organa vlasti, u čijoj je nadležnosti utvrđivanje javnog interesa za eksproprijaciju, kao i nadležnost organa uprave da o eksproprijaciji odlučuje u zakonom propisanom postupku.

Zbog potrebe da se rasprave činjenice na koje je ukazano u cilju pravilne primene materijalnog prava, nižestepene presude su ukinute u ovom delu i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje.

U skladu sa datom pravnom argumentacijom prvostepeni sud će prilikom ponovnog odlučivanja razmotriti sve na šta je ukazano revizijskom odlukom, te će pravilnom primenom materijalnog prava na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje doneti zakonitu odluku.

Na osnovu člana 415. stav 1. ZPP Vrhovni sud je odlučio kao u stavu prvom izreke, a, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP kao u stavu drugom izreke, s tim što su ukinute i odluke o troškovima parničnog postupka jer zavise od konačno ishoda spora (član 165. ZPP).

Tuženi je delimično uspeo u postupku po reviziji, pa mu na osnovu članova 153. stav 2, 154. stav 2. i 163. stav 2. ZPP, pripada srazmerno opredeljen deo troškova na ime sastava revizije, prema važećoj AT u vreme preduzimanja te radnje, u iznosu od 34.000,00 dinara.

Odbijen je zahtev tužioca za naknadu troškova odgovora na reviziju, jer nije bio nužan za vođenje revizijskog postupka.

Na osnovu člana 165. ZPP odlučeno je kao u stavovima trećem i četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Mirjana Andrijašević, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković