Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tuženi je, na osnovu člana 404. ZPP, 08.04.2025. godine blagovremeno izjavio reviziju, zbog pogrešne primene materijalnog prava, pogrešno i nepotpuno utvrđenog činjeničnog stanja i bitne povrede odredaba parničnog postupka.

Tužioci su podneli odgovor na reviziju.

Revizija je dostavljena Vrhvnom sudu na odlučivanje 10.06.2025. godine.

Uz dopis od 14.07.2025. godine, prvostepeni sud je dostavio Vrhovnom sudu predlog za ponavljanje postupka koji je tuženi podneo tom sudu 11.07.2025. godine. Tuženi predlog zasniva na zakonskom razlogu iz člana 426. stav 1. tačka 10. ZPP, sa navodom da novu činjenicu koja može dovesti do povoljnije odluke predstavlja pravni stav usvojen na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog suda održanoj 25. marta i 15. aprila 2025. godine. Po ovom pravnom stavu novčani iznos zarade naveden u ugovoru o radu (aneksu ugovora o radu) sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (bruto zarada). Tužilac može dokazivati da je ugovorena zarada bez poreza i doprinosa (neto zarada) i tako oboriti zakonsku pretpostavku o ugovorenoj „bruto zaradi“. Pravni stav usvojen je u postupku Vrhovnog suda za rešavanje spornog pravnog pitanja koji je inicirao tuženi, zbog većeg broja parničnih postupaka u kojima zaposleni zahtev za isplatu razlike zarade zasnivaju na bitno istovrsnim činjenicama.

Imajući u vidu vreme podnošenja vanrednih pravnih lekova, utvrđeno činjenično stanje i materijalno pravo na kojima je zasnovana pobijana presuda, vreme usvajanja i sadržinu pravnog stava Vrhovnog suda priloženog uz predlog za ponavljanje postupka, kao i zakonski razlog na kome tuženi zasniva predlog za ponavljanje pravnosnažno okončanog postupka, na osnovu odredbi članova 435. stav 1. i 434. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u stavovima prvom i drugom izreke.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu presudu u smislu člana 404. ZPP, i ocenio da je revizija dozvoljena zbog potrebe ujednačavanja sudske prakse.

Ispitujući pravilnost pobijane presude u smislu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je utvrdio da je revizija osnovana.

U postupku donošenja presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Navodi revizije kojima se pobija pravilnost ocene sadržine izvedenih dokaza od strane prvostepenog suda nisu razmatrani, pošto se po članu 407. stav 1. tač. 1.-3. ZPP revizija iz navedenih razloga ne može izjaviti.

Tužioci, zaposleni kod tuženog, u ovoj parnici zahtevaju isplatu razlike između ugovorene i isplaćene zarade u periodu od 01.02.2021. do 31.01.2024. godine.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, u spornom vremenskom periodu visinu zarade tužilaca stranke su ugovorile zaključivanjem aneksa ugovora o radu, kojima je predviđena visina osnovne zarade u nominalnom iznosu i određen koeficijent nivoa posla. Primenjujući komparativni metod, veštak je parametre za ugovorene zarade tužilaca primenio na najniži koeficijent rada kod tuženog, koji je po Kolektivnom ugovoru tuženog do 31.12.2021. godine bio 1,236, a nakon toga 1,347, utvrdio da je ovaj koeficijent približan minimalno propisanoj ceni rada od strane Socijalno ekonomskog saveta RS, te zaključio da je u slučaju da je ugovoren bruto iznos radnog časa tuženi isplaćivao za najniži koeficijent zaradu nižu od iznosa propisane minimalne zarade. Veštak je izvršio dve varijante obračuna. U prvoj varijanti nalaza obračun je izvršen sa polazištem da su stranke ugovorile neto iznos osnovne zarade, u kom slučaju postoji neisplaćena razlika u iznosima dosuđenim pobijanom presudom. U drugoj varijanti, ukoliko bi se iznosi ugovorenih osnovnih zarada tužilaca smatrali bruto iznosima, tuženi je svim tužiocima isplaćivao veće iznose zarada od iznosa koji su ugovoreni.

Po stanovištu nižestepenih sudova tužioci osnovano zahtevaju isplatu utvrđenih razlika zarada, na osnovu odredbi članova 104, 105.i 106. Zakona o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 ... 13/17). U konkretnom slučaju, radi se o ugovorenoj osnovnoj zaradi kao delu ukupne odgovarajuće zarade zaposlenog, koja je u ugovorima o radu utvrđena u nominalnom iznosu, bez navođenja da li se radi o neto ili bruto iznosu. Zbog toga, činjenica da Zakon o radu i Kolektivni ugovor tuženog iz 2022. godine predviđaju da se odgovarajućom zaradom smatra zarada koja sadrži poreze i doprinose nije od uticaja na drugačije presuđenje. Saglasno odredbi člana 33. stav 1. tačka 10. Zakona o radu, novčani iznos osnovne zarade označen u aneksima ugovora ima se tumačiti u korist zaposlenog, kao ugovorne strane koja pristupa zaključenju ugovora i koja nije učestvovala u njegovom sačinjavanju. Zaposleni mora biti upoznat sa iznosom zarade koju ostvaruje za obavljeni posao, a što ne bi bio slučaj kod ugovaranja zarade u bruto iznosu, imajući u vidu da se porezi i doprinosi obračunavaju po stopama i po osnovicama koje važe na dan uplate.

Polazeći od sadržine i razloga pravnog stava usvojenog na sednici Građanskog odeljenja Vrhovnog suda održanoj 25. marta i 15. aprila 2025. godine, revizijski sud je našao da je zbog pogrešne primene materijalnog prava izostalo utvrđenje svih relevantnih činjenica.

Prema Zakonu o radu („Službeni glasnik RS“, br. 24/05 ... 95/18) zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 104. stav 1); zarada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji se od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (član 105. stav 1); pod zaradom u smislu stava 1. ovog člana smatra se zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (član 105. stav 2); zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji se od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade (član 106); osnovna zarada određuje se na osnovu uslova, utvrđenih pravilnikom, potrebnim za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu; radni učinak određuje se na osnovu kvaliteta i obima obavljenog posla, kao i odnosa zaposlenog prema radnim obavezama; opštim aktom utvrđuju se elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka; ugovorom o radu može da se utvrdi osnovna zarada u većem iznosu od osnovne zarade utvrđene na osnovu elemenata iz opšteg akta (član 107); zaposleni ima pravo na uvećanu zaradu u visini utvrđenoj opštim aktom i ugovorom o radu i to: 1) za rad na dan praznika koji je neradni dan – najmanje 110% od osnovice, 2) za rad noću, ako takav rad nije vrednovan pri utvrđivanju osnovne zarade – najmanje 26% od osnovice; 3) za prekovremeni rad – najmanje 26% od osnovice, 4) po osnovu vremena provedenog na radu za svaku punu godinu rada ostvarenu u radnom odnosu kod poslodavca – najmanje 0,4% od osnovice (član 108. stav 1); ugovor o radu sadrži: ...10) novčani iznos osnovne zarade na dan zaključenja ugovora o radu; 11) elemente za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i druga primanja zaposlenog... (član 33. stav 1).

Kolektivni ugovor za Javno preduzeće „Pošta Srbije“ Beograd, koji je u primeni od 01.01.2022. godine u članu 28. stav 1. predviđa da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, u skladu sa zakonom, ovim kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu. Zaradu u smislu stava 1. ovog člana čini zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarada na osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca i druga primanja po osnovu radnog odnosa u skladu sa ovim kolektivnim ugovorom o radu. Zaposleni ostvaruje jednaku zaradu za isti rad ili rad iste vrednosti koji obavlja kod poslodavca. Pod zaradom u smislu ovog zakona smatra se zarada koja sadrži porez i doprinose koji se plaćaju iz zarade. Članom 31. tog ugovora predviđeno je da se zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji od: osnovne zarade, dela zarade za radni učinak, uvećane zarade, te da se osnovna zarada utvrđuje po grupama i nivoima (vrstama) poslova, za puno radno vreme i standardni učinak, u skladu sa Pravilnikom o organizaciji i sistematizaciji poslova poslodavca i to na osnovu vrednosti radnog časa u dinarima, koeficijenata za svaki nivo posla u okviru grupe poslova utvrđenog u zavisnosti od složenosti poslova, odgovornosti, uslova rada i stručne spreme koja je uslov za rad na određenim poslovima i prosečnog mesečnog fonda od 174 radna časa. U Kolektivnom ugovoru tuženog koji je važio u periodu od 01. januara 2020. do 31. decembra 2021. godine, regulativa vezana za zaradu je bila identična, osim što nije navedeno da li je ugovorena osnovna zarada bruto ili neto kategorija.

Prema prihvaćenoj praksi redovnih sudova, kao i stavu Ustavnog suda izraženog u odluci Už 1837/2011 od 03.04.2013. godine, ugovorena cena rada može biti niža od minimalne cene rada koju određuje Socijalno – ekonomski savet. Međutim, zaposlenom koji je u radnom mesecu ostvario standardni radni učinak i puno radno vreme, odnosno radno vreme koje se izjednačava sa punim radnim vremenom, shodno odredbi člana 111. stav 1. Zakona o radu ne može da se isplati zarada u nižem iznosu od iznosa minimalne zarade objavljenog za period koji se posmatra, bez obzira na to u kakvom je stanju poslovanje konkretnog poslodavca.

Iz navedenih razloga, prvostepeni sud će, sa polazištem na činjenične navode tužbe na kojima tužioci zasnivaju postavljene zahteve, utvrditi sadržinu svih elemenata za utvrđivanje osnovne zarade, radnog učinka, naknade zarade, uvećane zarade i drugih primanja tužilaca (član 33. stav 1. tačka 11. Zakona o radu) u spornom vremenskom periodu; da li je tuženi tužiocima u spornom vremenskom periodu obračunavao i isplaćivao zarade u skladu sa sadržinom ugovora - osnovnog ugovora i njegovim izmenama (aneksima); da li je tužiocima u spornom vremenskom periodu isplaćena zarada u visini minimalne zarade za standardni učinak i vreme provedeno na radu; konkretno za svakog tužioca po kom pravnom osnovu su isplaćivani veći iznosi zarade od ugovorenih u varijanti obračuna veštaka da su ugovorene osnovne zarade bruto iznosi.

Pošto u ponovljenom postupku razjasni i navedene činjenice, prvostepeni sud će biti u prilici da izvede zaključak da li je sadržina izvedenih dokaza po predlogu tužilaca oborila zakonsku pretpostavku o ugovorenoj „bruto zaradi“.

U ponovljenom postupku prvostepeni sud će odlučiti i o troškovima celog postupka na osnovu člana 165. stav 3. ZPP.

Iz iznetih razloga, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u stavu četvrtom izreke.

Predsednik veća – sudija

Vesna Subić, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković