Protiv pravnosnažnog rešenja donetog u drugom stepenu, dela kojim je odlučeno o naknadi za eksproprisano zemljište, predlagači su zbog pogrešne primene materijanog prava blagovremeno izjavili reviziju predviđenu članom 404. ZPP (posebna revizija).

Navedena odredba se, na osnovu člana 420. stav 2. i 6. ZPP, u vezi člana 27. stav 2. i člana 30. stav 2. ZVP, shodno primenjuje u vanparničnom postupku određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost.

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija predlagača u ovoj pravnoj stvari je dozvoljena jer će se odlučivanjem o njoj ujednačiti sudska praksa, zbog čega je odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 409. ZPP u vezi člana 30. stav 2. ZVP, Vrhovni sud je našao da je revizija predlagača osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, predlagači su suvlasnici parcele 3263/1, njiva V klase upisane u list nepokretnosti ... KO ... Deo te parcele (sada parcela ... KO ...) u površini od 10 ari 30 m2 eksproprisan je pravnosnažnim rešenjem nadležnog organa Opštinske uprave Opštine Ruma br. 465-38/2021 od 25.03.2021. godine. Eksproprijacija je izvršena za potrebe izgradnje državnog puta Ruma - Šabac - Loznica, saglasno Uredbi o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene infrastrukturnog koridora državnog puta I reda broj 21 Novi Sad - Ruma - Šabac i državnog puta I reda broj 19 Šabac - Loznica, i Zaključka Vlade Republike Srbije od 18.06.2020. godine kojim je utvrđen javni interes za eksproprijaciju. Stranke u upravnom postupku nisu postigle sporazum o naknadi za eksproprisano zemljište. Poreska uprava je procenila tržišnu vrednost eksproprisanog zemljišta u iznosu od 82,43 dinara po 1m2. Veštačenjem je tržišna vrednost eksprorpisanog poljoprivrednog zemljišta utvrđena u iznosu od 301.790,00 dinara - od 293,00 dinara po 1m2.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su primenom članova 41. stav 2. i 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji odredili naknadu za deo eksproprisane parcele u svojini predlagača, u visini utvrđenoj nalazom veštaka. Po stanovištu sudova, predlagačima pripada naknada u visini tržišne vrednosti poljoprivrednog zamljišta, po vrsti zemljišta u vreme kada je izvršena eksproprijacija i po vrsti sa kojom je i sada ono upisano u katastru nepokretnosti, s obzirom da je promena njegove namene izvršena u javnom interesu a ne u interesu predlagača, da bi ga oni mogli koristiti kao građevinsko zemljište.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da su nižestepeni sudovi naknadu za eksproprisano zemljište odredili pogrešnom primenom materijalnog prava.

Odredbom člana 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji propisano je da se naknada za poljoprivredno zemljište i građevinsko zemljište određuje u novcu, prema tržišnoj ceni takvog zemljišta, ako zakonom nije drugačije propisano.

Prema članu 2. stav 1. Zakona o poljoprivrednom zemljištu („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 62/06 ... 95/18), poljoprivredno zemljište je ono zemljište koje se koristi za poljoprivrednu proizvodnju (njive, vrtovi, voćnjaci, vinogradi, livade, pašnjaci, ribnjaci, trstici i močvare), kao i zemljište koje se može privesti nameni za poljoprivrednu proizvodnju. Odredbom člana 3. tog zakona propisano je da se poljoprivredno zemljište, koje je u skladu sa posebnim zakonom određeno kao građevinsko zemljište, do njegovog privođenja nameni koristi za poljoprivrednu proizvodnju.

Građevinsko zemljište, shodno članu 82. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 72/09 ... 62/23), je zemljište koje je određeno zakonom ili planskim dokumentom za izgradnju i korišćenje objekata, kao i zemljište na kojem su izgrađeni objekti u skladu sa zakonom. Odredbom člana 88. tog zakona, pored ostalog propisano je: da kada se planskim dokumentom pomeni namena poljoprivrednog i šumskog u građvinsko zemljište, organ nadležan za donošenje planskog dokumenta je dužan da u roku od 15 dana od stupanja na snagu tog dokumenta, organu nadležnom za poslove državnog premera i katastra dostavi planski dokument koji sadrži popis katastarskih parcela kojima je promenjena namena ili opis granice planskog dokumenta sa popisom katastarskih parcela, sa odgovarajućim grafičkim prikazom (stav prvi); da organ nadležan za poslove državnog premera i katastra u roku od 15 dana po dobijanju akta iz stava prvog, rešenjem provodi nastalu promenu i stavlja zabeležbu o obavezi plaćanja naknade za promenu namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u bazu podataka katastra nepokretnosti za koje se izdaje list nepokretnosti (stav drugi); da od dana stupanja na snagu Planskog dokumenta kojim je izvršena promena namene poljoprivrednog i šumskog zemljišta u građevinsko zemljište, vlasnik takvog zemljišta ostvaruje sva prava vlasnika na građevinskom zemljištu u skladu s tim zakonom (stav deveti).

Predlagačima je eksproprisano zemljište radi izgradnje auto-puta, u skladu sa Uredbom o izmenama i dopunama Uredbe o utvrđivanju prostornog plana područja posebne namene infastrukturnog koridora državno puta I reda broj 19 Šabac - Loznica. Označena Uredba je stupila na snagu pre dnošenja rešenja o eksproprijaciji i njenim stupanjem na snagu zemljište eksproprisano od predlagača postalo je građevinsko zemljište, bez obzira što takva promena njegove namene nije provedena u katastru nepokretnosti - propustom donosioca planskog akta da postupi po članu 88. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji, ili propustom organa za vođenje državnog premera i katastra da postupi u skladu sa stavom drugim tog člana.

Sledstveno izloženom, eksproprisano zemljište je bilo po nameni građevinsko zemljište u vreme eksproprijacije. Zbog toga predlagači u odnosu na to zemljište, saglasno članu 88. stav 9. Zakona o planiranju i izgradnji, ostvaruju sva prava vlasnika građevinskog zemljišta, pa i pravo na naknadu u visini tržišne cene građevinskog zemljišta. Po stanovištu revizijskog suda, u ovom slučaju ne može se primeniti odredba člana 26. stav 2. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji, jer bi to bilo u suprotnosti sa zabranom povratnog dejstva zakona i svih drugih opštih aktta, propisane članom 197. stav 1. Ustava Republike Srbije. Nema mesta primeni izuzetka predviđenog stavom 2. te Ustavne odredbe, o povratnom dejstvu samo pojedinih odredbi zakona, jer u postupku donošenja izmena i dopuna Zakona o planiranju i izgradnji nije utvrđen opšti interes za povratno dejstvo označene novele tog zakona, niti je povratno dejstvo te odredbe predviđeno članovima 74-93 navedenog zakona. I gramatičko tumačenje označene odredbe, kao izuzetka u slučaju da bude pokrenut postupak eksproprijacije zemljišta za potrebe izgradnje linijskog infrastrukturnog objekta od posebnog interesa za Republiku Srbiju, upućuje na njenu primenu u budućnosti - na postupke ekproprijacije koji budu pokrenuti nakon stupanja na snagu novela Zakona o planiranju i izgradnji.

Iz navedenih razloga, zbog pogrešne primene materijalnog prava nižestepeni sudovi nisu utvrdili tržišnu vrednost eksproprisanog dela predmetne parcele kao građevinskog zemljiša, zbog čega su oba rešenja ukinuta u delu preko dosuđenog iznosa (prema članu 310. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, primalac je dužan da primi delimično ispunjenje novčane obaveze, osim ako ima poseban ineres da ga odbije) i predmet u tom delu vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju prvostepeni sud će utvrditi visinu naknade za eksproprisani deo parcele u susvojini predlagača kao građevinskog zemljišta, saglasno članovima 41. stav 1. i 42. stav 1. Zakona o eksproprijaciji, uz uračunavanje određene naknade kao delimičnog ispunjenja obaveze protivnika predlagača.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, u vezi člana 30. stav 2. ZVP, odlučeno je kao u dugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković