Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilac je izjavio dozvoljenu i blagovremenu reviziju, zbog bitne povrede odredaba parničnog postupka i zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Ispitujući pobijanu presudu po odredbi člana 408. Zakona o parničnom postupku („Sl. glasnik RS“, br. 72/11...10/2023 – dr. zakon, u daljem tekstu ZPP) Vrhovni sud je odlučio da revizija tužioca nije osnovana.

U postupku donošenja pobijane presude nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti. Navodi revidenta kojim ukazuje na postojanje povrede odredbe člana 374. stav 2. tačka 12. Zakona o parničnom postupku, nisu cenjeni, jer shodno odredbi člana 407. ZPP-a navedena povreda nije zakonom dozvoljen razlog za izjavljivanje revizije.

Predmet tužbenog zahteva je utvrđenje ništavosti Ugovora o sticanju svojine na stanu od 25.05.1992. godine Ov br. 2726/92, zaključenog između tuženog Grada Kraljeva, kao prodavca i tužene AA, kao kupca, kao i obavezivanje tuženog Grada Kraljeva na isplatu stečenog bez osnova u vidu tržišne protivvrednosti spornog stana.

Prema činjeničnom stanju utvrđenom od strane prvostepenog suda, dana 12.07.1974. godine, sada pok. BB, deda tužene AA, podneo je SUBNOR-u, Opštinskom odboru Kraljevo, molbu za zamenu stana u Ulici ... za stan u Ulici ..., u ..., povodom koje je komisija SUBNOR-a, Opštinskog odbora Kraljevo aktom br. 656/74 od 12.04.1975. godine predložila SO Kraljevo da se sada pok. BB dodeli na korišćenje stan u ..., u Ulici .... Po tom predlogu, rešenjem Izvršnog saveta SO Kraljevo br. 360-60-75-05 od 08.07.1975. godine, na osnovu člana 32. Zakona o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS" br. 29/73) i člana 12. Odluke o uslovima i načinu korišćenja sredstava za izgradnju, raspodelu boračkih stanova i davanju kredita učesnicima NOR-a ("Sl. list Opštine Kraljevo" br. 7/70), dodeljen je na korišćenje sada pok. BB stan u ..., u stambenoj zgradi u Ulici ..., jednosoban, površine 42 m2. Dana 27.09.1989. godine, usled smrti sada pok. BB, zaključen je Ugovor o korišćenju stana br. 1553/148 između Samoupravne interesne zajednice stanovanja Opštine Kraljevo i sada pok. VV, babe ovde tužene AA, kao nosioca stanarskog prava. Nakon zaključenja navedenog ugovora, sada pok. VV je SUBNOR-u, Opštinskom odboru Kraljevo, podnela pisani zahtev za otkup stana, na koji je odgovoreno potvrdno, međutim zbog smrti sada pok. VV, zahtev nije realizovan. Posle smrti pok. VV, u stanu su živeli roditelji tužene AA, GG i DD zajedno sa tuženom. SUBNOR, Opštinski odbor Kraljevo, doneo je odluku br. 89 od 28.02.1992. godine, kojom je dao saglasnost da se o daljem korišćenju stana i to kao vlasnik stana brine SO Kraljevo. U odluci je navedeno i da je predstavništvo ovog udruženja sada pok. VV kao nosiocu stanarskog prava još za života na sednici održanoj dana 24.09.1990. godine odobrilo otkup stana, koja odluka je dostavljena tuženoj AA. Dopunom ove odluke br. 89/1 od 31.03.1992. godine je pravo davanja na korišćenje stana trajno preneto na SO Kraljevo. Dana 25.05.1992. godine zaključen je ugovor o sticanju svojine na predmetnom stanu između Opštine Kraljevo, kao prodavca i tužene AA, kao nosioca stanarskog prava putem otkupa, a koji je istog dana overen pred Opštinskim sudom u Kraljevu pod Ov. br. II 2726/92. Članom 1. ugovora konstatovano je da prodavac prodaje kupcu napred označen stan, pribavljen iz sredstava SUBNOR-a Kraljevo, za kupoprodajnu cenu od 2.307.369,00 dinara sa stanjem na dan 30.04.1992. godine. Članom 4. stav 2. Ugovora, prodavac je dao saglasnost da se kupac po overi ugovora kod nadležnog suda može uknjižiti kao vlasnik označenog stana u odgovarajućim javnim knjigama i evidencijama i bez posebne saglasnosti prodavca. Dana 01.06.1992. godine zaključen je ugovor o zakupu stana br. ... 1553/148 između JP za stambene usluge „Kraljevo“, kao zakupodavca i tužene AA, kao zakupca. Dana 09.03.1993. godine, zaključen je aneks spornog ugovora o sticanju svojine na napred označenom stanu između Opštine Kraljevo i tužene AA, a koji je dana 12.04.1993. godine overen pred Opštinskim sudom u Kraljevu. Tužena AA je dana 16.04.1993. godine na račun Opštine Kraljevo uplatila ukupan iznos od 35.990,964 dinara, na koji način je konačno utvrđenu otkupnu cenu napred označenog stana isplatila u potpunosti.

Drugostepeni sud je zaključio da je tuženi Grad Kraljevo bio ovlašćen na zaključenje spornog ugovora, u smislu odredbe člana 3. i člana 32. stav 2. Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“ broj 29/73 i 30/80) i Zakona o stambenim odnosima („Sl. glasnik SRS“ broj 8/81 - prečišćen tekst...38/84), jer je imao pravo da dodeli stan, pa ga je i dodelio na korišćenje dedi tužene, na osnovu koje dodele je i zaključen ugovor o korišćenju spornog stana sa babom tužene AA, dok nije dokazano da je pravni prethodnik tužioca, Opštinski odbor Kraljevo bio nosilac prava korišćenja, upravljanja i raspolaganja spornim stanom. Dokazano je da je pravni prethodnik tužioca imao pravo da učestvuje u postupku dodele predmetnog stana na korišćenje, u ostvarivanju svoje funkcije obezbeđivanja socijalne sigurnosti boraca i ratnih vojnih invalida i njigovih porodica. U tom svojstvu je odlukom od 31.03.1992. godine trajno preneo pravo davanja stana na korišćenje na tuženog. Zaključak je drugostepenog suda na osnovu akta Komisije za stambene odnose tuženog od 01.06.1992. godine kojim je utvrđeno da se tuženoj može dati saglasnost za korišćenje spornog stana, dok tužilac nije predložio izvođenje dokaza o suprotnom, niti da na strani tužene AA nisu bili ispunjeni uslovi iz odredbe člana 15. stav 3. Zakona o stambenim odnosima za zaključenje istog ugovora. Zbog iznetog je tužbeni zahtev neosnovan u smislu odredbe člana 103. Zakona o obligacionim odnosima. Posledično, neosnovan je i zahtev za vraćanje stečenog bez osnova.

Revizijom se pobija pravilnost odluke navodima da Opština Kraljevo nije bila vlasnik stana, već je stan izgrađen od strane pravnog prethodnika tužioca, SUBNOR Opštinskog odbora Kraljevo. Opština Kraljevo nije imala pravo raspolaganja predmetnim stanom u društvenoj svojini, pa ga nije mogla preneti na tuženu. Svojinski status stan nije promenio prenosom prava na davanje stana na korišćenje na Opštinu Kraljevo, niti je pravo raspolaganja sa Opštinskog odbora Kraljevo preneto na Opštinu Kraljevo odlukom od 04.12.1991. godine. Osporava da je tužena AA spadala u krug lica određen članom 15. stav 3. Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS br. 12/90 i 47/90) koji postaju nosioci stanarskog prava u momentu smrti nosioca stanarskog prava, tada VV, jer nije živela u predmetnom stanu sve do smrti VV. Ugovor o zakupu je zaključen nakon ugovora o otkupu stana, koji je mogao biti zaključen samo sa nosiocem stanarskog prava ili zakupcem stana kao kupcem, od strane nosioca prava raspolaganja na stanu, kao prodavca. Zbog toga smatra da je ugovor ništav shodno odredbi člana 16.Zakona o stanovanju i člana 103. Zakona o obligacionim odnosima.

Ocenjujući navode revizije, Vrhovni sud nalazi da nisu osnovani.

Odredbom člana 103. Zakona o obligacionim odnosima propisano je da je ništav ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima ako cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili ako zakon u određenom slučaju ne propisuje što drugo.

Odredbom člana 3. Zakona o stambenim odnosima („Sl. glasnik SRS“ br. 29 od 21. jula 1973. godine), bilo je propisano pravo, između ostalih i društveno-političkih zajednica (što je pravni prethodnik tuženog) i društvenih organizacija (što je pravni prethodnik tužioca) određenih zakonom, koji su na stanovima nosioci prava u pogledu korišćenja, upravljanja i raspolaganja, da te stanove daju na korišćenje – davaoci stana na korišćenje, a stavom 2. tog člana i da pravo da daje stan na korišćenje ima i društveno pravno lice na koje je to pravo preneo davalac stana na korišćenje. Odredbom člana 32. stav 2. bilo je propisano da davalac stana na korišćenje izdaje akt o davanju stana na korišćenje licu koje treba da se useli u taj stan, u skladu sa samoupravnim opštim aktom o davanju stana na korišćenje, a odredbom člana 36. istog zakona, da se ugovor o korišćenju stana zaključuje između lica koje je dobilo stan na korišćenje i samoupravne interesne zajednice stanovanja na osnovu akta davaoca stana na korišćenje, što je u konkretnom slučaju ispunjeno. Prema utvrđenim činjenicama, pravilan je zaključak drugostepenog suda da je tuženi bio ovlašćen na davanje stana na korišćenje, što proizilazi iz činjenice da se pravni prethodnik tužioca obratio tuženom da se sada pok. dedi tužene dodeli stan na korišćenje i iz osnova po kome je organ tužene dodelio stan na korišćenje istom, na osnovu kog akta je zaključen ugovor o korišćenju stana između samoupravne interesne zajednice stanovanja i sada pok. babe tužene kao nosioca stanarskog prava. Činjenično je utvrđenje, koje se revizijom ne može pobijati, da nije dokazano da je pravni prethodnik tužioca, pa ni tužilac, bio nosilac prava korišćenja, upravljanja i raspolaganja i da je nosilac tih prava bila Opština Kraljevo, pravni prethodnik tuženog. Dopunom odluke br. 89/1 od 31.03.1992. godine je pravni prethodnik tužioca pravo davanja na korišćenje trajno preneo na SO Kraljevo, nakon čega je zaključen ugovor o sticanju prava svojine čija se ništavost traži u ovoj parnici. Ovo je bitno zbog toga što tužilac nije univerzalni pravni sledbenik Opštinskog odbora, već je tužbu zasnovao na činjenici da je Opštinski odbor 10.09.2009. godine doneo odluku kojom je svu nepokretnu imovinu i prava na imovinu i prihode od imovine preneo na trajno raspolaganje i upravljanje tužiocu. U toj imovini, s obzirom na odluku od 31.03.1992. godine, nije bilo pravo davanja na korišćenje predmetnog stana i samim tim na raspolaganje u smislu davanja na korišćenje i prodaje u otkupu. Dakle, u skladu sa članom 32. citiranog Zakona o stambenim odnosima, u konkretnom slučaju, Skupština opštine Kraljevo bila je davalac stana na korišćenje. Činjenično je utvrđenje, koje se ne može pobijati revizijom, da tužena jeste ispunjavala uslov iz odredbe člana 15. stav 3. Zakona o stambenim odnosima, da je bila srodnik u pravoj liniji krvnog srodstva i u dugogodišnjoj zajednici sa pok. VV, nosiocem stanarskog prava.

Odredbom člana 15. stav 2. Zakona o stambenim odnosima („Sl. glasnik SRS“ br. 12/90, 47/90 i 55/90 i „Službeni glasnik RS“ br 3/90 i 7/90) bilo je propisano da kada nosilac stanarskog prava usled smrti prestane trajno da koristi stan, nosilac prava na tom stanu postaje član njegovog porodičnog domaćinstva, koji je zajedno sa njim stanovao u stanu, određenog stepena srodstva, o čemu odlučuje davalac stana na korišćenje na zahtev zainteresovanog lica. Odredbom člana 15. stav 3. Zakona o stambenim odnosima, na koju i revident ukazuje, ako u slučaju iz stava 2. tog člana nije u stanu ostalo lice koje ima pravo da postane nosilac stanarskog prava, a ostalo je lice srodnik nosioca stanarskog prava u pravoj nishodnoj liniji krvog srodstva (što tužena jeste) koji je sa nosiocem stanarskog prav ostvario dugogodišnju zajednicu života i stanovanja (najmanje 10 godina do njegove smrti), to lice može da nastavi da koristi stan pod uslovom da sa davaocem stana na korišćenje zaključi ugovor o zakupu stana u smislu člana 11. zakona. Tužilac u reviziji osporava ispunjenost uslova na strani tužene isticanjem da nije živela u predmetnom stanu sve do smrti pok. babe, i da je ugovor o zakupu zaključen nakon zaključenja ugovora o otkupu stana. Međutim, činjenica je da ugovor o zakupu stana između tuženih jeste zaključen, i taj ugovor nije predmet pobijanja tužbom. Proizveo je pravno dejstvo, pa se njegova pravna snaga ne može dovoditi u pitanje bez pobijanja tužbom. Odredbom člana 6. istog zakona, nosilac stanarskog prava, zakupac stana i članovi njihovog porodičnog domaćinstva mogu da kupe stan u društvenoj svojini koji koriste.

Tužena je zaključila ugovor o sticanju svojine na stanu sa tuženim, na osnovu utvrđenog svojstva nosioca prava na zakup stana, pa je to pravo i ostvarila zaključenjem ugovora o zakupu nekoliko dana posle zaključenja ugovora o otkupu stana, a potom je zaključila aneks ugovora o sticanju svojine na stanu, koji ugovor je u celosti ispunjen. Proizilazi da je pravilan zaključak drugostepenog suda da se u konkretnom slučaju, kod činjenice da u vreme zaključenja spornog ugovora na strani tužene bio ispunjen materijalnopravni uslov za status zakupca stana, okolnost da je ugovor o zakupu stana zaključen nakon tog ugovora, a zatim aneks spornog ugovora, može smatrati da je za zaključenje spornog ugovora postojala zabrana manjeg značaja, koja je potom otklonjena, zaključenjem ugovor o zakupu stana i aneksom ugovora o sticanju svojine na stanu, i ispunjenjem ugovora, u smislu člana 107. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima.

Sa iznetog, ne stoje razlozi revizije tužioca kojima osporava pravilnost odluke o odbijanju tužbenog zahteva za utvrđenje ništavosti udovora o sticanju svojine na stanu, zaključenog između tuženih, niti razlozi kojima osporava pravilnost odluke o odbijanju tužbenog zahteva za obavezivanje tuženog na isplatu vrednosti stana tužiocu, niti razlozi na koje sud pazi po službenoj dužnosti.

Stoga je, na osnovu člana 414. stav 1. Zakona o parničnom postupku, odlučeno kao u stavu prvom izreke presude.

Odluku u stavu drugom izreke Vrhovni sud doneo je primenom odredbe člana 165. stav 1. Zakona o parničnom postupku, s obzirom da tužilac nije uspeo u postupku po reviziji.

Predsednik veća – sudija

Tatjana Miljuš,s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković