Prema navedenoj odredbi (stav 1) revizija je izuzetno dozvoljena zbog pogrešne primene materijalnog prava i protiv drugostepene presude koja se ne bi mogla pobijati revizijom, ako je po oceni Vrhovnog suda potrebno da se razmotre pravna pitanja od opšteg interesa ili u interesu ravnopravnosti građana, ujednači sudska praksa ili da novo tumačenje prava (posebna revizija).

Po oceni Vrhovnog suda, posebna revizija tuženog u ovom sporu je dozvoljena radi tumačenja prava u primeni odredbi Kolektivnog ugovora tuženog, zbog čega je na osnovu člana 404. ZPP odlučeno kao u prvom stavu izreke.

Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženog osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tuženi je u 2021. godini vršio obračun i isplatu zarade tužiocu po prosečnoj vrednosti radnog sata u iznosu od 220,83 dinara, koja je niža od prosečne vrednosti radnog sata u 2020. godini (225,88 dinara), a u 2022. godini zarada je obračunavana po prosečnoj vrednosti radnog sata od 218,38 dinara koja je niža od prosečne vrednosti radnog sata u 2021. godini (220,83 dinara).

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi su zaključili da je u periodu od 01.01.2021. godine do 31.12.2022. godine tužiocu isplaćivana neto zarada suprotno članu 31. stav 3. Posebnog kolektivnog ugovora tuženog i tako mu prouzrokovana šteta u visini utvrđenoj nalazom i mišljenjem sudskog veštaka, zbog čega su usvojili tužbeni zahtev.

Po oceni Vrhovnog suda, osnovani su navodi revidenta da su nižestepeni sudovi u ovom sporu pogrešno primenili materijalno pravo, zbog čega činjenično stanje nije u potpunosti utvrđeno.

Odredbom člana 104. Zakona o radu, pored ostalog, propisano je: da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom ili ugovorom o radu (stav 1); da se zaposlenima garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koji ostvaruju kod poslodavca (stav 2); da u slučaju povrede prava iz stava 2. tog člana, zaposleni ima pravo na nakndu štete (stav 5). Prema članu 105. navedenog zakona, zarada iz člana 104. stav 1. tog zakona sastoji se od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i slično) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (stav 1), a pod zaradom u smislu stava 1. tog člana smatra se zarada koja sadrži poreze i doprinose koji se plaćaju iz zarade (stav 2).

Odredbom člana 107. Zakona o radu, pored ostalog, propisano je da se osnovna zarada određuje na osnovu uslova utvrđenih pravilnikom, potrebnih za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu (stav 1), i da se opštim aktom utvrđuju elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka iz stava 1. i 2. tog člana (stav 3).

Prema članu 1. Zakona o radu, prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, odnosno po osnovu rada, uređuju se tim zakonom i posebnim zakonima, u skladu sa zaključenim međunarodnim konvencijama (zakonsko uređenje odnosa u radu), kao i kolektivnim ugovorom i ugovorom o radu, a pravilnikom o radu, odnosno ugovorom o radu - samo kada je to zakonom određeno (autonomno uređenje odnosa u radu).

Zakonom o radu je propisano da kolektivni ugovor, u skladu sa zakonom i drugim propisom, uređuje prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa, postupak za njegovo noveliranje, odnosno učesnike kolektivnog ugovora i druga pitanja od značaja za zaposlenog i poslodavca (član 240. stav 1); da se može zaključiti kao opšti, posebni i kod poslodavca (član 241); da posebni kolektivni ugovor za javna preduzeća i javne službe zaključuju osnivač, odnosno organ koji on ovlasti i reprezentativni sindikat (član 246. stav 1). Suština kolektivnog ugovora je da se njegovo pravno dejstvo odnosi na sve zaposlene, bez obzira da li su oni individualno dali saglasnosti za njegovo zaključenje.

Posebnim kolektivnim ugovorom za Elektroprivredu Srbije („Službeni glasnik Republike Srbije“ broj 15/15 ... 16/21), u članu 28. predviđeno je da se zarada zaposlenih utvrđuje ugovorom o radu u skladu sa kolektivnim ugovorom, a za lica koja obavljaju poslove direktora u skladu sa odlukama nadležnih organa poslodavca; da se zaposlenima garantuje jednaka zarada za isti rad ili rad iste vrednosti koju ostvaruju kod poslodavca; da se zarada sastoji od zarade koju je zaposleni ostvario za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i slično) i drugih primanja zaposlenog u skladu sa ugovorom o radu i kolektivnim ugovorom; da se pod zaradom smatra zarada koja sadrži porez i doprinose koji se plaćaju iz zarade. Odredbom člana 29. tog posebnog kolektivnog ugovora propisano je da se zarada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade, a članom 30. da se osnovna zarada utvrđuje na osnovu koeficijenta posla radnog mesta, vrednosti radnog sata i mesečnog fonda ostvarenih sati rada. Prema članu 31. označenog posebnog kolektivnog ugovora, vrednost radnog časa sporazumno, u skladu sa Godišnjim programom poslovanja, utvrđuju poslodavac, odnosno direktor javnog preduzeća Elekgroprivreda Srbije, direktor javnog preduzeća, direktor ODS, direktor privrednog društva koje je osnovalo javno preduzeće Elektroprivreda Srbije i reprezentativni sindikati javnog preduzeća, odnosno reprezentativni sindikati privrednog društva koje je osnovalo javno preduzeće Elektroprivreda Srbije; prosečnu vrednost radnog sata za narednu godinu, sporazumno utvrđuju poslodavac i sindikat, pre donošenja Godišnjeg programa poslovanja i ona u tekućoj kalendarskoj godini ne može biti manja od prosečne zarade u prethodnoj kalendarskoj godini. Odredbom člana 33. posebnog kolektivnog ugovora predviđeno je da se novčani iznos osnovne zarade zaposlenog, koji je određen ugovorom o radu, obračunava množenjem poslednje poznate vrednosti radog časa koefcijentom posla radnog vremena i mesečnog fonda od 174 časova rada, te da se novčani iznos osnovne zarade utvrđen ugovorom o radu zaposlenog menja u zavisnosti od promene vrednosti radnog časa i mesečnog fonda ostvarenih časova rada u mesecu za koji se zarada obračunava.

Sledstveno izloženom, po stanovištu revizijskog suda, pod prosečnom zaradom predviđenom u članu 31. stav 3. posebnog kolektivnog ugovora za Elektroprivredu Srbije smatra se prosečna zarada poslodavca. Kolektivni ugovor je rezultat sporazuma postignutog između učesnika pregovaranja o prosečnoj vrednosti radnog časa za sve zaposlene. To je u skladu sa pravnom prirodom kolektivnog ugovora da proizvodi pravno dejstvo za sva lica koja pripadaju određenoj grupi (kolektivu), što znači da učesnici kolektivnog pregovaranja ne pregovaraju o prosečnoj zaradi za svakog pojedinog člana kolektiva, već za kolektiv kao celinu.

U ovom slučaju, nižestepeni sudovi su zaključak o isplati niže zarade zasnovali na nalazu i mišljenju sudskog veštaka koji je, saglasno datom zadatku, kao parametar za utvrđenje eventualne razlike u isplaćenoj zaradi koristio prosečnu zaradu u tekućoj kalendarskoj godini u odnosu na prethodnu kalendarsku godinu za tužioca - utvrđujući prosečnu vrednost radnog sata za tužioca u 2020, 2021. i 2022. godini, iako je po članu 31. stav 3. posebnog kolektivnog ugovora trebalo utvrditi prosečnu zaradu svih zaposlenih kod tuženog, radi utvrđenja da li je tužiocu u tekućoj kalendarskoj godini isplaćena zarada niža od prosečne u prethodnoj godini.

Iz tih razloga, obe nižestepene presude u ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju prvostepeni sud će, imajući u vidu izloženo tumačenje odredbi posebnog kolektivnog ugovora o zaradi i prosečnoj zaradi zaposlenih, pravilno utvrditi činjenično stanje da bi imao mogućnost da odluči o zahtevu tužioca za isplatu razlike između zarade plaćene u 2021. i 2022. godini i prosečne zarade u prethodnim kalendarskim godinama.

Ukinuta je i odluka o troškovima postupka jer zavisi od konačnog ishoda spora.

Sa svega navedenog, na osnovu člana 416. stav 2. ZPP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković