Odlučujući o izjavljenoj reviziji, na osnovu člana 408. ZPP, Vrhovni sud je našao da je revizija tuženih osnovana.

U sprovedenom postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužioci su suvlasnici porodične stambene zgrade u Ulici ... u ..., na parceli ... KO .... Nosilac stanarskog prava na stanu u prizemlju te zgrade bio je sada pokojni ĐĐ (umro 19.04.2023. godine), suprug tužene DD i otac tuženog GG. Za označeni stan je 18.02.1946. godine bio zaključen ugovor o zakupu između izdavaoca stana EE i zakupca ŽŽ, majke sada pokojnog ĐĐ. Suprug i otac tuženih je nakon majčine smrti nastavio sa korišćenjem tog stana i za njega je plaćao stanarinu. Stan su sa njim koristila supruga i sinovi ZZ i II, sve do 2010. godine kada su se iz njega iselili jer je kuća bila oštećena u zemljotresu. Pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Kraljevu P 264/91 od 17.05.1991. godine odbijen je tužbeni zahtev JJ (tadašnjeg vlasnika kuće) za iseljenje ĐĐ iz spornog stana i njegovu predaju u državinu. Presudom Osnovnog suda u Kraljevu P 852/17 od 11.07.2018. godine odbijen je zahtev tužilaca kojim su tražili utvrđenje da sada pokojni ĐĐ nije nosilac stanarskog prava, odnosno prava zakupa na neodređeno vreme na stanu koji je predmet spora. Tuženi stanuju u stanu u Ulici ... u ... Taj stan kupio je tuženi GG pre smrti svog oca, i u njega se uselio sa svojim roditeljima. Na označenoj adresi tuženi imaju i prijavljeno prebivalište.

Na osnovu tako utvrđenog činjeničnog stanja, prvostepeni sud je usvojio tužbenih zahtev. Po stanovištu tog suda, nosilac stanarskog prava na predmetnom stanu – sada pokojni ĐĐ i tuženi kao članovi njegovog porodičnog domaćinstva, već duže vreme ne koriste stan kao centar svojih životnih aktivnosti, s obzirom da su se iz njega iselili tokom 2010. godine i uselili u stan u Ulici ... u ..., a od oktobra 2022. godine ne plaćaju ni zakupninu, s tim da se na njih ne može primeniti odredba člana 140. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada zato što je prestala da važi pre smrti nosioca stanarskog prava (zakupca). Odlučujući se da usvoji tužbeni zahtev sud je ocenio da pravo svojine tužilaca na predmetnom stanu u ovom slučaju ima primat u odnosu na pravo tuženih na dom, jer su oni svoju stambenu potrebu rešili tako što je tuženi GG stekao svojinu na drugom stanu u kojem i žive.

Drugostepeni sud je odbio žalbu tuženih i potvrdio prvostepenu presudu. Po nalaženju tog suda, pravni prethodnih tuženih bio je nosilac stanarskog prava na spornom stanu u svojini građana, i to pravo je stekao do donošenja Zakona o stanovanju, tako da je na osnovu člana 40. stav 1. tog Zakona imao pravo da nastavi sa njegovim korišćenjem u skladu sa odredbama članova 30 – 39. navedenog Zakona, a po prestanku važenja tog Zakona, pravni osnov za korišćenje stana sadržan je u članu 140. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada. Međutim, navedena odredba je prestala da važi stupanjem na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji, čime je i prestalo pravo tuženih da stan koriste, a tužioci kao suvlasnici stana imaju pravo da na osnovu člana 37. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnog odnosa zahtevaju njegovu predaju. Po stanovištu drugostepenog suda, zasnovanom na članu 70. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada, kojim je propisano da se stan koristi na osnovu prava svojine i prava zakupa, po ugovoru o zakupu zaključenim u pisanoj formi i sa zakonom propisanim elementima, na koji se shodno primenjuju odredbe zakona kojim se uređuju obligacioni odnos za sva prava i obaveze zakupca i zakupodavca koja nisu uređena ugovorom i na sva druga pitanja od značaja za zakup koja nisu uređena tim zakonom, pravo tuženih da koriste sporni stan prestalo je na osnovu člana 597. stav 1. Zakon o obligacionim odnosima – otkazom ugovora koji im je dat podnošenjem tužbe.

Po oceni Vrhovnog suda, oba nižestepena suda su u ovom sporu pogrešno primenili materijalno pravo.

Odredbom člana 140. stav 1. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada („Službeni glasnik RS“, br. 104/16) bilo je propisano da zakupac na neodređeno vreme stana u svojini građana, zadužbina i fondacija, koji je to pravo stekao u skladu sa zakonom, odnosno po sili zakona i stan koristi po pravnom osnovu koji može biti: ugovor o zakupu stana i/ili odluka nadležnog organa, odnosno pravnosnažno sudsko rešenje koje zamenjuje ugovor o zakupu stana, nastavlja sa korišćenjem tog stana u zakup na neodređeno vreme do donošenja rešenja o iseljenju, odnosno preseljenju. Tom odredbom bilo je propisano da u slučaju nastanka uslova za raskid ugovora iz stava 4. i 5. (neplaćanje tri uzastopne mesečne zakupnine, izdavanje stana u podzakup trećem licu, korišćenje stana za privrednu delatnost ili dovođenje stana do urušavanja ili uništenja), vlasnik stana podnosi zahtev za raskid ugovora o zakupu nadležnom organu opštinske, odnosno gradske uprave na čijoj teritoriji se stan nalazi, koji odlučuje o zahtevu za raskid ugovora o zakupu po hitnom postupku, donošenjem rešenja o iseljenju sa rokom od 90 dana, protiv kojeg zakupac može izjaviti žalbu opštinskom, odnosno gradskom veću u roku od 8 dana od dana prijema tog rešenja.

Označena odredba prestala je da važi stupanjem na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 9 od 04.02.2020. godine). I prema odredbi člana 52. stav 1. tog Zakona, zakupac na neodređeno vreme stana u svojini građana nastavlja sa korišćenjem stana u zakupu na neodređeno vreme do donošenja rešenja o iseljenju, odnosno rešenja o preseljenju, a o raskidu ugovora o zakupu zbog neplaćanja tri uzastopne mesečne zakupnine, izdavanja stana u podzakup trećem licu, korišćenja stana za privrednu delatnost i urušavanja ili uništenja stana odlučuje nadležni organ opštinske, odnosno gradske uprave, rešenjem o iseljenju u roku od 8 dana protiv kojeg zakupac može izjaviti žalbu opštinskom, odnosno gradskom veću, saglasno stavovima 8, 9, 11, 12. i 14. navedene odredbe.

Sledstveno izloženom, odredba člana 140. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada je od stupanja na snagu Zakona o izmenama i dopunama Zakona o planiranju i izgradnji zamenjena članom 52. tog Zakona, koji daje pravo zakupcu na neodređeno vreme stana u svojini građana da nastavi sa njegovim korišćenjem do donošenja rešenja o iseljenju, odnosno preseljenju, a za raskid ugovora iz određenih razloga predviđa upravni postupak pred nadležnim organom opštinske, odnosno gradske uprave. Zbog toga, prestanak odredbe člana 140. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada nema odlučujući značaj za odluku u ovom sporu, kako to proizilazi iz obrazloženja presuda nižestepenih sudova.

Odredbama članova 141. – 144. Zakona o stanovanju i održavanju zgrada uređen je postupak iseljenja/preseljenja zakupca na neodređeno vreme stana u svojini građana. Prema tim odredbama, postupak iseljenja/preseljenja pokreće se zahtevom vlasnika stana, odnosno zakupca stana ukoliko vlasnik ne podnese zahtev u roku od 30 dana po stupanju na snagu Zakona. Zahtev se podnosi nadležnom organu jedinice lokalne samouprave na čijoj teritoriji se nalazi stan iz kog se traži iseljenje, a na pitanja koja se odnose na postupak iseljenja, utvđivanja prava na preseljenje i preseljenja, koja tim Zakonom nisu posebno uređena, primenjuje se zakon kojim se uređuje opšti upravni postupak.

O ovim odredbama Zakona o stanovanju i održavanju zgrada oba nižestepena suda nisu vodila računa kada su meritorno odlučivali o obavezi tuženih na predaju stana i prestanku njihovog prava zakupa, utvrdivši prestanka prava zakupa stana zbog njegovog nekorišćenja u dužem vremenskom periodu, ali bez upuštanja u razloge nekorišćenja, odnosno zbog otkaza ugovora o zakupu u smislu člana 597. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima datog podnošenjem tužbe za iseljenje tuženih.

Stoga su obe nižestepene presude morale biti ukinute i predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovno suđenje.

U ponovljenom suđenju prvostepeni sud će prethodno oceniti nadležnost da nakon stupanja na snagu Zakona o stanovanju i održavanju zgrada odlučuje o zahtevu za iseljenje zakupca na neodređeno vreme iz stana u svojini građana (član 16. ZPP), odnosno nakon njegove smrti tuženih kao članova njegovog porodičnog domaćinstva u smislu člana 141. tog Zakona, a tek potom i ukoliko oceni da postoji sudska nadležnost, može se upustiti u meritorno odlučivanje o predmetu spora.

Iz tih razloga, na osnovu člana 414. stav 1. ZPP, odlučeno je kao u drugom stavu izreke.

Predsednik veća - sudija

Branislav Bosiljković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković