Rev2 918/2023 3.5.9; zarada, minimalna zarada, minimalna cena rada, naknada zarade i druga primanja

Republika Srbija
VRHOVNI SUD
Rev2 918/2023
18.10.2023. godina
Beograd

U IME NARODA

Vrhovni sud, u veću sastavljenom od sudija: Dragane Marinković, predsednika veća, Marine Milanović i Zorice Bulajić, članova veća, u parnici tužilja AA i BB, obe iz ..., čiji je zajednički punomoćnik Ilija Žarković advokat iz ..., protiv tuženog Instituta za kardiovaskularne bolesti Vojvodine iz Sremske Kamenice, čiji je punomoćnik Nikola Stevanić, advokat iz ..., radi isplate, odlučujući o reviziji tužilja izjavljenoj protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 4370/22 od 22.11.2022. godine, u sednici veća održanoj 18.10.2023. godine, doneo je

P R E S U D U

ODBIJA SE, kao oneosnovana, revizija tužilja izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 4370/22 od 22.11.2022. godine.

O b r a z l o ž e nj e

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P1 1557/21 od 02.06.2022. godine, usvojen je primarni tužbeni zahtev i obavezan tuženi da tužilji AA na ime naknade troškova za ishranu u toku rada za period od 01.03.2018. godine do 28.02.2021. godine isplati iznos od 108.304,50 dinara sa zakonskom zateznom kamatom obračunatom na navedeni iznos do 10.05.2022. godine u iznosu od 27.201,06 dinara, kao i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice od 108.304,50 dinara počev od 11.05.2022. godine pa do konačne isplate i na ime naknade troškova za regres za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.03.2018. godine do 28.02.2021. godine iznos od 82.969,29 dinara sa zakonskom zateznom kamatom obračunatom na navedeni iznos do 10.05.2022. godine u iznosu od 20.232,99 dinara kao i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice od 82.969,29 dinara počev od 11.05.2022. godine pa do konačne isplate. Stavom drugim izreke obavezan je tuženi da tužilji BB isplati na ime naknade troškova za ishranu u toku rada za period od 01.04.2018. godine do 31.03.2021. godine iznos od 106.552,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom obračunatom na navedeni iznos do 10.05.2022. godine u iznosu od 24.782,17 dinara, kao i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice do 106.552,00 dinara počev od 11.05.2022. godine pa do konačne isplate i na ime naknade troškova za regres za korišćenje godišnjeg odmora za period od 01.04.2018. godine do 31.03.2021. godine iznos od 83.692,22 dinara sa zakonskom zateznom kamatom obračunatom na navedeni iznos do 10.05.2022. godine u iznosu od 19.659,81 dinar kao i zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnice od 83.692,22 dinara počev od 11.05.2022. godine pa do konačne isplate. Stavom trećim izreke obavezana je tužena da tužiljama na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 91.000,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od izvršnosti pa do konačne isplate. Stavom četvrtim izreke tužilje su oslobođene plaćanja troškova sudskih taksi.

Presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1 4370/22 od 22.11.2022. godine, usvojena je žalba tuženog i prvostepena presuda u delu odluke o tužbenom zahtevu preinačena tako što su odbijeni tužbeni zahtevi tužilja za isplatu naknade troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjem odmora u utuženom periodu i preinačeno rešenje o troškovima postupka sadržano u prvostepenoj presudi tako što je odbijen zahtev tužilja za naknadu troškova parničnog postupka i obavezane tužilje da tuženom naknade troškove prvostepenog postupka u iznosu od 50.960,00 dinara i troškove drugostepenog postupka u iznosu od 58.000,00 dinara.

Protiv pravnosnažne presude donete u drugom stepenu tužilje su izjavile reviziju zbog pogrešne primene materijalnog prava.

Vrhovni sud je ispitao pobijanu odluku u smislu odredbe člana 408. u vezi člana 403. stav 2. tačka 2. ZPP („Službeni glasnik RS“ broj 72/11...18/20), a u vezi člana 92. Zakona o uređenju sudova („Službeni glasnik RS“, broj 10/23), i ocenio da revizija tužilja nije osnovana.

U postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 374. stav 2. tačka 2. ZPP, na koju Vrhovni sud pazi po službenoj dužnosti.

Prema utvrđenom činjeničnom stanju tužilje su u utuženom periodu bile zaposlene kod tuženog i obavljale poslove ... sa koeficijentom radnog mesta koji za poslove spremačice iznosi 6,83. Tužiljama je u utuženom periodu tuženi platu obračunavao tako što je osnovica koju je objavljivala Vlada Republike Srbije množena sa koeficijentom radnog mesta pa kako je dobijeni iznos bio niži od iznosa minimalne zarade, odnosno visina osnovne plate tužilja za svaki mesec utuženog perioda bila niža od iznosa minimalne zarade, to je tužiljama svakog meseca vršena korekcija isplate do iznosa minimalne zarade tako da je tužiljama u navedenom utuženom periodu isplaćivana plata u visini minimalne zarade. Na obračunskim listama plata tužiljama nisu iskazivane kao posebne stavke naknade za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Visina potraživanja na ime naknade za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora utvrđena je iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka za ekonomskofinansijsku oblast tako što je obračun naknade za ishranu i za regres za korišćenje godišnjeg odmora za sporni period vršen primenom elemenata obračuna dnevnog iznosa toplog obroka u bruto iznosu od 250,00 dinara i mesečni iznos regresa u visini od 1/12 minimalne zarade.

Kod ovako utvrđenog činjeničnog stanja prvostepeni sud je usvojio tužbeni zahtev primenom odredaba člana 4. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama i člana 111. Zakona o radu zaključivši da u minimalnoj zaradi, koja je tužiljama isplaćivana u spornom periodu ne može da bude sadržana naknada troškova za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora te da je tuženi dužan da te naknade isplati u iznosima utvrđenim veštačenjem, a prema najpovoljnijim kriterijumima za tuženog u važećim Posebnim kolektivnim ugovorima u Republici Srbiji.

Drugostepeni sud je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev iz razloga što su u koeficijentu za obračun plata sadržane naknade troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora uz dodatnu argumentaciju da posebnim kolektivnim ugovorom nije predviđeno ovo pravo zaposlenih. Dodatno je ocenio da nije bilo mesta odlučivanju o eventualnom tužbenom zahtevu tužilja jer on po svojoj pravnoj prirodi zapravo nije eventualni tužbeni zahtev budući da nije različit od primarnog pošto se njime potražuje isplata novčanog iznosa samo po drugom osnovu (razlika između isplaćene i pripadajuće zarade) koji osnov iz navedenih razloga ne vodi usvajanju zahteva.

Po oceni Vrhovnog suda, odluka drugostepenog suda zasnovana je na pravilnoj primeni materijalnog prava.

Zakon o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“ broj 34/01...157/20) propisuje način utvrđivanja plata, dodataka, naknada i ostalih primanja zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 1. stav 1. tačka 3.). Odredbom člana 3. stav 1. istog Zakona propisano je da osnovicu za obračun i isplatu plate utvrđuje Vlada, osim za predsednika Republike, narodne poslanike i imenovana, postavljena i zaposlena lica u službama predsednika Republike i Narodne Skupštine Republike Srbije, dok je odredbom člana 4. stav 1. istog Zakona propisano da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, a stav 2. istog člana da propisuje koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Poseban kolektivni ugovor za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ broj 1/15, 3/18) kao i Poseban kolektivni ugovor za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ broj 96/19...58/20) u odredbi člana 91., a Poseban kolektivni ugovor za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave („Službeni glasnik RS“ broj 106/18) u doredbi člana 90. propisuje elemente za utvrđivanje plate, tako da se plata utvrđuje na osnovu: osnovice za obračun plate, koeficijenta sa kojim se množi osnovica, dodataka na platu, obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa za obavezno socijalno osiguranje iz plata i dela plate po osnovu radnog učinka, u skladu sa zakonom (stav 2.), da osnovna plata pripada zaposlenom koji radi puno radno vreme ili radno vreme koje se smatra punim radnim vremenom (stav 3.).

Zakonom o radu („Službeni glasnik RS“ broj 24/05 ... 95/18) u odredbi člana 111. stav 1. i 2. propisano je da zaposleni ima pravo na minimalnu zaradu za standardni učinak i vreme provedeno na radu, a da se minimalna zarada određuje na osnovu minimalne cene rada utvrđene u skladu sa ovim Zakonom, vremena provedenog na radu i poreza i doprinosa koji se plaćaju iz zarade. Članom 118. stav 1. istog Zakona propisano je da zaposleni ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu i to, između ostalog, za ishranu u toku rada, ako poslodavac ovo pravo nije obezbedio na drugi način (tačka 5.) i regres za korišćenje godišnjeg odmora (tačka 6.) dok je prema stavu 2. istog člana visina troškova iz stava 1. tačka 5. ovog člana mora biti izražena u novcu. Odredbe ovog Zakona primenjuju se i na zaposlene u državnim organima, organima teritorijalne autonomije i lokalne samouprave i javnim službama, ako zakonom nije drugačije određeno na osnovu odredbe člana 2. stav 2. tog Zakona.

Uredbom o koeficijentima za obračun i isplatu plata zaposlenih u javnim službama („Službeni glasnik RS“ broj 44/01...58/14), koju je Vlada Republike Srbije donela na osnovu člana 8. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, utvrđeni su koeficijenti za obračun plata zaposlenih u javnim službama koje se finansiraju iz budžeta Republike Srbije, autonomne pokrajine i jedinice lokalne samouprave. Odredbom člana 2. stav 1. tačka 13. ove Uredbe utvrđeni su koeficijenti za obračun plata zaposlenih iz člana 1. ove uredbe koja se primenjuje na zaposlene u zdravstvenim ustanovama.

U konkretnom tužilje su zaposlene u zdravstvenoj ustanovi pa se na utvrđivanje i obračun njihove plate, kao i naknade i dodataka po osnovu rada, primenjuju propisi kojima se uređuju plate, naknade i druga primanja zaposlenih u javnim službama.

Suprotno revizijskim navodima primena Zakona o radu propisana je samo za slučaj kada posebnim zakonom o položaju, prava, obaveze i odgovornosti zaposlenih nisu drugačije uređeni. Pošto poseban zakon – Zakon o platama u državnim organima i javnim službama propisuje da koeficijent za obračun plate sadrži dodatak za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, sledi da ova odredba posebnog zakona isključuje primenu opšte norme iz Zakona o radu. Posebnim kolektivnim ugovorima za zdravstvene ustanove čiji je osnivač Republika Srbija, autonomna pokrajina i jedinica lokalne samouprave, koji su zaključivani u periodu od 2015. do 2020. godine, nije predviđeno pravo zaposlenih na naknadu troškova za ishranu u toku rada i troškova regresa za korišćenje godišnjeg odmora. Dakle, kako na osnovu člana 4. stav 2. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama kao lex specialis proizlazi da su primanja po osnovu naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora sadržane u koeficijentu kao jednom od elemenata plate, to ne postoji pravni osnov za ostvarivanje predmetnog prava tužilja. Taj osnov ne postoji ni u opštem aktu.

Stoga je pravilan zaključak drugostepenog suda da tužiljama ne pripada pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, pošto su te naknade sadržane u koeficijentu njihove plate, pa je stoga činjenica da je tužiljama u spornom periodu isplaćivana minimalna zarada (kao ona osnovna plata koja se isplaćuje u toj visini u situaciji da je bila niža od minimalne) po oceni Vrhovnog suda, bez uticaja su na drugačiju odluku jer ona ne aktivira prava iz Zakona o radu kao opšteg zakona.

Pravilno je odlučeno i o naknadi troškova postupka, na osnovu člana 165. stav 2. u vezi člana 153. stav 1. i 154. ZPP.

Iz izloženih razloga, Vrhovni sud je primenom odredbe člana 414. stav 1. ZPP odlučio kao u izreci.

Predsednik veća - sudija

Dragana Marinković, s.r.

Za tačnost otpravka

Zamenik upravitelja pisarnice

Milanka Ranković